خدا در دل او مىافكند ، به دور نيست و اگر از اين هم به دور باشد از غفلت و قصور در شناخت و صفات و افعال او خالى نيست ؛ اينها همه نقص است . و اين نقص اسبابى دارد و رها كردن اين اسباب با پرداختن به عوامل ضد آنها و بازگشت از يك راه است به راهى مخالف آن و مراد از توبه بازگشت است .
به هر حال خالى بودن آدمى از اين نقص قابل تصوّر نيست ولى اندازهء اين نقص در انسانها تفاوت مىكند ولى اصل آن گريزناپذير است .
به همين دليل پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده است :
گاه دلم را غبارى مىگيرد تا جايى كه در شبانه روز هفتاد مرتبه از خدا آمرزش مىطلبم . « 1 » و خداوند آن حضرت را گرامى داشته است به آيهء :
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَ مَا تَأَخَّرَ » « 2 »
تا خدا [ با اين پيروزى آشكار ] آنچه را [ به وسيلهء دشمنان از توطئهها و موانع و مشكلات در راه پيشرفت دعوتت به اسلام ] در گذشته پيش آمده و آينده پيش خواهد آمد از ميان بردارد .
تا خداوند گناهان قبل و بعد تو را ببخشايد . وقتى پيامبر خدا چنين حالى داشته باشد ، ديگران چه حالى خواهند داشت ؟ ! » « 3 » به اين جهت اميدوارى به توفيق توبه هم انگيزهاى براى توبه كردن است .
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 60 / 183 ، باب 3 ؛ مستدرك الوسائل : 5 / 375 ، باب 40 ، حديث 6131 .
( 2 ) - فتح ( 48 ) : 2 .
( 3 ) - المحجة البيضاء : 7 / 17 .