6 - به سلامت بيرون آمدن از آزمايشهاى سخت
فتنه در حقيقت به معناى وسيلهء آزمودن و آزمايش كردن است كه در اصل به گداختن طلا و زر در آتش براى امتحان ناخالصى آن گويند . اين به جهت تجربه و آزمايش حسى است .
اين واژه هنگامى كه در آيات و روايات استفاده مىشود ، مقصود ، گمراهى كفر و عذاب و خلاف و رسوايى است . و بيشتر در زمينهاى طرح مىشود كه امرى سخت يا ناپسند مورد آزمايش قرار گيرد .
علامه طباطبايى در اين زمينه مىفرمايد :
« فتنه عبارت است از وسيلهء آزمايش و امتحان و مراد از قرار دادن مؤمنان به عنوان وسيله براى آزمايش كفار ، مسلط كردن كافران بر ايشان است . تا بدين وسيله خداوند آنان را در بوتهء آزمايش گذارد تا هر تباهى و فسادى كه در خود دارند بيرون بريزند . آنان مؤمنان را به خاطر اين كه ايمان آورده بودند انواع آزارها مىدادند . » « 1 » در جاى ديگر مىفرمايد :
« تفاوت ميان امتحان الهى و امتحانى كه ما بشر مىكنيم اين است كه ما غالباً از باطن و درون اشيا بىخبريم و لذا آن را امتحان مىكنيم تا بدين وسيله وضعيت ناشناخته آن بر ما معلوم شود ، در حالى كه جهل و نادانى نسبت به خداى سبحان معنا ندارد و كليدهاى غيب در اختيار اوست ، بنابراين تربيت و هدايت عامهء الهى نسبت به انسان كه به منظور فراخواندن او به نيك فرجامى و سعادت صورت مىگيرد ، امتحان است ؛ زيرا با اين كار وضعيت موجود كه آيا اهل سراى ثواب است يا سراى عقاب و كيفر به منصّهء ظهور و تعين مىرسد . به همين دليل است كه خداوند متعال اين عملكرد خود يعنى تشريع و جهت بخشيدن به حوادث را به نام
هامش
( 1 ) - تفسير الميزان : 19 / 233 ، ذيل آيهء 5 سورهء ممتحنه .