البتّه بيان و توضيح آماده شدن آب درياها ، به استعداد رسيدن خاك ، تكوّن معادن ، آراسته شدن زمين جهت زندگى و . . . مسائلى است كه هر يك در خور كتاب جداگانه است و خوشبختانه در اين زمينهها كتابهاى تحقيقى فراوانى نوشته شده كه موضوعات هر كدام نمايش و نمودى از قدرت و اراده و مشيّت حضرت حقّ و حكمت و علم آن جناب است .
زمين پس از جدا شدن از خورشيد طى قرون متمادى به سردى گراييد و در سطح آن قشرى به وجود آمد كه ابتدا نازك و به تدريج ضخيم شد ، از آن پس نخستين پوستهء آن تشكيل يافت و اين قشر حايل بين موادّ مذاب درون زمين و اتمسفر و گاز موجود در جوّ شد .
زمين پس از سرد شدن منقبض گرديد . چون هستهء مركزى زمين به حالت مَيَعان بود و مايع به علّت كاسته شدن درجهء حرارت زودتر از جامد منقبض مىشود ، به اين سبب هستهء مركزى آن از حجم پوسته يا قشر جامدش كوچكتر است و در سطح زمين چينهايى شبيه به چروكهايى كه در سطح ميوههاى پلاسيده ظاهر مىشود به وجود آمد .
بالاى آن چينها ، نخستين برآمدگىهاى قشر خاكى يعنى خشكىها و قارّهها پديدار گرديد ، گازها و بخارهايى كه در جوّ زمين موجود بود چون حرارت آنها كاهش يافت سرد گشته و در هم متراكم و به حالت ميعان درآمدند و به باران مبدّل و به روى زمين نازل و در فرورفتگىهاى قشر و پوستهء زمين جمع شدند ، در نتيجه اقيانوسها و درياها به وجد آمدند .
مقايسهاى كه نسبت به بلندى برآمدگىهاى قشر زمين يعنى كوهها با گودى درياها به عمل آمده ، معلوم گرديده عمق درياها زيادتر از ارتفاع كوههاى زمين است . بلندى مرتفعترين كوهها 8884 متر و گودترين درياها 11521 متر است .
به ارادهء آفريدگار توانا و مشيّت مطلقه و دور انديش جهان آفرينش ، بر سطح
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 180
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص١٨٠