شيخ صدوق عالمى جليل و حافظ احاديث بوده و نسبت به رجال ( علم شناخت راويان حديث ) بصيرت داشته و به نقد و بررسى اخبار ائمّهء اطهار عليهمالسلام پرداخته است و در ميان بزرگان قم ( كه به فقه و حديث مشهور بودهاند ) كسى مانند او ديده نشده و او داراى نزديك به سيصد تأليف ( در زمينههاى فقه ، حديث ، عقائد و . . . ) مىباشد . « 1 » علامه محمد تقى مجلسى دربارهء او فرموده است : . . . بلكه جميع اصحاب اماميه شيخ صدوق را توثيق كردهاند زيرا اخبار كتاب او را صحيح تلقى كردهاند و او ( از نظر مقام علمى و اجتماعى ) ركنى از اركان دين به شمار مىآيد . « 2 »
خدمات فرهنگى اجتماعى شيخ صدوق
الف - تلاش در جهت حفظ و گسترش حديث
در ميان فقهاى شيعه ، بعضى رحلهء حديثى داشتهاند به اين معنى كه براى جمعآورى حديث مسافرتها مىكرده و از افراد موثقى كه احاديثى از پيامبر ( ص ) و جانشينان آن حضرت در نزدشان بوده ، احاديث را با سلسله سندش دريافت مىنمودهاند .
شيخ صدوق يكى از اين علماى بزرگ است كه در راستاى حفظ آثار اهل بيت عليهمالسلام به شهرهاى رى ، بغداد ، نيشابور ، مرورود ، سمرقند ، مزغانه ، بلخ ، ايلاق و . . .
مسافرت كرد و از اساتيد و مشايخ علم و دانش ، در اين شهرها بهرههاى علمى فراوانى برد و احاديثى را كه در نزد حديثدانان موثق بود ، جمعآورى نمود . « 3 »
ب - پاسدارى از فقه و اعتقادات شيعى
شيخ صدوق پاسدار اسلام و مكتب تشيع بود . او هنگامى كه در خراسان احساس كرد مردم نسبت به امر غيبت امام معصوم عليه السلام ، دچار سردرگمى هستند و از راه حق منحرف شدهاند ، در صدد برآمد آنها را راهنمايى كند و در اين راه تلاشها و كوششهاى فراوانى كرد . او در اين رابطه حضرت مهدى عليه السلام را در خواب ديد و
هامش
( 1 ) - تنقيح المقال ، ج 3 ، ص 154 .
( 2 ) - روضات الجنات ، ج 6 ، ص 132 .
( 3 ) - اعيان الشيعة ، ج 10 ، ص 24 .