عاشورا در زمان جاهليت و ميان قريش
در سنن دارمى روايت شده كه رسول خدا ( ص ) فرمود : اين روز ، روز عاشورا است و قريش اين روز را در جاهليت روزه مىگرفتند ، پس هر كدام شما ( مسلمين ) دوست دارد ، روزه بگيرد و هر كدام دوست دارد ، روزه را ترك كند . « 1 » در كتاب موطأ مالك آمده : « إِنَّ عائِشَةَ قالَتْ : كانَ يَوْمُ عاشُوراءِ يَوْماً تَصُومُهُ قُرَيْشُ فِى الْجاهِلِيَّةِ وَ كانَ الرَّسُولُ ( ص ) يَصُومُهُ فِى الْجاهِلِيَّةِ . . . » « 2 » در صحيح بخارى نقل شده : « إِنَّ قُرَيْشاً كانَتْ تَصُومُ يَوْمَ عاشُوراءِ فِى الْجاهِلِيَّةِ ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّه ( ص ) بِصِيامِهِ حَتّى فُرِضَ رَمَضانُ . . . » « 3 » در كتاب نيل الأوطار آمده : « إِنَ أَهْلَ الْجاهِلِيَّةِ كانُوا يَصُومُونَ يَوْمَ عاشُوراء وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ( ص ) صامَهُ وَ الْمُسْلِمُونَ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ رَمَضانُ . » « 4 »
عاشورا بعد از اسلام و قبل از وجوب روزه ماه رمضان
در صحيح بخارى از ابن عمر نقل شده : « صامَ النَّبِىُّ ( ص ) عاشُوراءَ وَ أَمَرَ بِصِيامِهِ فَلَمَّا فُرِضَ رَمَضانُ تَرَكَ . » « 5 » و نيز در صحيح بخارى از عايشه نقل شده : رسول خدا ( ص ) به روزه روز عاشورا امر كرد تا هنگامى كه روزه ماه رمضان واجب شد . آن گاه فرمود : « هر كس مىخواهد ، روز عاشورا را روزه بگيرد و هر كس مىخواهد افطار كند . » « 6 » در كتاب جامع أحاديث الشيعه از كتاب من لا يحضره الفقيه از امام باقر ( ع ) نقل شده : محمد بن مسلم و زراره از آن حضرت از روزه روز عاشورا سؤال كردند ، فرمود :