قبلًا در اين باره صحبت شد . امام عليه السلام در پاسخ حسن بصرى كه درباره قضا و قدر سؤال كرده بود صريحاً اعلام كرد كه انديشه جبر و تفويض به كلّى مردود است و نوشت : « فَمَنْ لَمْ يُؤْمِنُ بِالْقَدَرِ خَيْرُهُ وَ شَرُّهُ انَّ اللَّهَ يَعْلَمْهُ ، فَقَدْ كَفَرَ وَ مَنْ احالَ الْمَعاصى عَلَى اللَّهِ فَقَدْ فَجَرَ . . . » « 1 » كسى كه معتقد نيست كه تقدير خير و شرّ بهدست خدا مىباشد و خدا عالم به آنهاست كافر است و كسى كه معاصى را به خدا نسبت دهد فاجر است . گواه اينكه امام حسن عليه السلام هرگز دست از مبارزه با شرك و نفاق برنداشته و دين خدا را حمايت مىكرد توطئه معاويه براى شهادت آن بزرگوار مىباشد . « اللَّهُمَّ الْعَنْ اوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله وَ آلِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله وَ آخِرَ تابِعٍ لَهُ عَلىذلِك » « 2 »
هامش
( 1 ) - تحف العقول ، ص 166 .
( 2 ) - زيارت عاشورا .