بسم الله الرّحمن الرّحيم
پس از پايان بحث و بيان خلاصه و محصّل مسألهء اجماع ، مناسب است مختصرى دربارهء مسألهء شهرت فتوائى و ميزان تأثير آن بر روند اجتهاد ايراد شود تا مطلب ناتمام نماند و بحث و فحص در مسألهء اجماع از جميع زوايا و محالّ مربوطه شده باشد .
مسألهء اندراج اجماع در شهرت فتوائى ناشى از تركيب دو عنصر ، يكى نقل اجماعات عديده از قبل فقهاء شيعه در طىّ قرون و اعصار ، و دوّم وجود تعارضات و تناقضات بىشمار در معقد اجماع و يا استناد آنها به اصل و يا اماره تحقّق يافته است . وجود فتاواى مخالف مشهور آن را از حوزهء تعريف و مفهوم اجماع خارج مىكند ( گرچه برخى حتّى وجود رأى مخالف را منافى تحقّق اجماع ندانستهاند ) و آن را در تحت مصاديق ظنّ به حكم و حتّى قسم اطمينانى آن به نقل برخى از اعاظم در مىآورد .
كلام سيّد على قزوينى در تعليقهء بر « معالم » و مسألهء شهرت فتوائى
مرحوم سيّد على قزوينى ( ره ) در تعليقه بر « معالم الاصول » چنين مىفرمايند :
هَذا مُضافًا إلَى كَثرَة الموهِناتِ القادِحَة فى الحُجّية بِاعتبارِ اسْتِلزامِها قُوّة احتِمالِ الخَطَإِ فى النَّقلِ الَّتى لا تَنْفيهِ أدِلّة حُجيّة الخَبرِ ، و إنّما تَنفى احتمالَ الكِذبِ مِثلُ