اخبار از ما فى الضمير و آنچه در وجود او تحقق يافته است مىباشد ؛ همچنان كه يك فرد گرسنه از كيفيّت حال خود و يك فرد مريض از خصوصيات مرض خود و يك شخص از صفات و ملكات خود خبر مىدهد و حكايت مىكند . شخص مريض براى بيان كيفيّت ناراحتى خود لازم نيست به كتاب و يا مجلهاى مراجعه كند و يا از كسى استفسار نمايد ؛ او از درون خود شرح ما وقع را بازگو مىنمايد . و همچون مثل معروف كه گويد : « مادر فرزند مرده را گريه آموختن خطا است » زيرا گريه او ظهور و بروز همان حالت و كيفيّت آتش درون است كه از فقدان طفل خود حاصل آمده است ، و حرقت فراق و التهاب قلب چيزى نيست كه به او آموخته شود . آرى نوحه خوان كه بيان اين حالت را مىنمايد خود را مجازاً و تشبّهاً مانند آن مادر فرزند مرده جا مىزند و اطوار او را بيان مىكند و چنانچه گريهاى نيز بكند اين گريه مجازى و اعتبارى و تشبيهى است نه گريه واقعى .
فردى كه خود به حقائق توحيدى دست نيافته ، نمىتواند بيانگر آن باشد
و بر همين اساس اگر فردى بخواهد حقائق توحيدى و كيفيّت نزول نور وجود در مراتب تعيّن و تقيّد و عوالم اسماء و صفات و كيفيّت تحقّق اراده و مشيّت حضرت حقّ را در تكوين عوالم وجود بيان كند ، بدون آنكه خود با وجود و ذات خود به كُنه و باطن و سرّ و حقيقت اين مسائل رسيده باشد ، همچو آن دايهاى را ماند كه بخواهد اداء و تقليد مادر فرزند مرده را درآورد ، و به خوبى سرّ و لبّ قضيّه در اطوار و حركات و كردار او مشاهده خواهد شد و مجاز او براى افراد واضح مىگردد و حكايت او از واقع جنبهء حكائى و مبرزيّت نخواهد داشت ، و اعوجاج در بيان و اضطراب در عبارات و خلط بين مراتب در كلام او مشهود خواهد شد ؛ و كسى كه مختصر اطلاعى از اين مبانى و معارف داشته باشد فوراً مىتواند جلوى او را سدّ كند و راه را بر او ببندد و او را در عبارات و الفاظ به گِل بنشاند . امّا افراد عامى و بىاطلاع كه خبرى از اين مطالب ندارند و اذهان آنان بر مسائل ظاهرى و جاذبههاى مجازى و اعتبارى استقرار يافته است ، چه بسا