و در سورهء الزّخرف مىفرمايد : حم ، وَ الْكِتابِ الْمُبينِ ، إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ، وَ إِنَّهُ فى أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِىٌّ حَكيم . [ 1 ]
« اى پيغمبر ! سوگند به كتاب آشكار و آشكار كننده كه ما قرآن را عربى و واضح قرار داديم براى آنكه أفهام شما مردم معانى آن را دريابد ! و ليكن اين قرآن در عالم امّ الكتاب در نزد ما بسيار بلند مرتبه و محكم ، يعنى بسيط و مجرّد و عالى است . »
شواهدى كه قرآن داراى باطن و ظاهرى است
در اينكه قرآن داراى دو مرتبه است : يك حقيقت قرآن ، و يك ظاهر قرآن آيات و روايات بسيار است . ظاهر قرآن همين است كه قرائت مىشود و معانى ظاهرى آن درك مىگردد ؛ هر كس علم و تقوايش بهتر باشد به مرتبهء عالىترى از آن مىرسد و معانى عميقترى را مىفهمد . و همچنين زيادى علم و تقوى موجب ازدياد فهم و درك قرآن مىشود ، تا جائى كه اگر براى مؤمن طهارت مطلقه يعنى فناء مطلق پيدا شود و تمام چشمهاى دل او گشوده شود و ابداً شائبهاى از هستى در وجود خود از خود درك نكند در آنوقت به حقيقت واقعيّهء قرآن مىرسد و بر قرآن در عالم امّ الكتاب دسترسى پيدا مىكند ، آنجا كه منبع و سرچشمهء نزول و پائين آمدن اين آيات بوده ، و در خود آنجا قرآن علىّ عظيم و حكيم موجود است .
قالَ الحُسَينُ بنُ عَلِىٍّ [ بن أبىطالب صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما ] : إنّ كِتابَ اللهِ تعالى عَلَى أربَعَة أشياءَ : عَلَى العِبارَة ، و الإشارَة ، و اللَّطائِفِ ، و الحَقائِقِ . فَالعِبارَة لِلعَوامِّ ، و الإشارَة لِلخَواصِّ ، و اللَّطائِفُ لِلأولياءِ ، و الحَقائِقُ لِلأنبياءِ . [ 2 ]
هامش
1 - سوره الزّخرف ( 43 ) آيات 1 إلى 4 .
2 - بحار الأنوار ، ج 89 ، ص 20 ، به نقل از جامع الأخبار : [ حضرت سيّدالشّهداء : حسين عليه السّلام فرمودهاند : كتاب خداوند تعالى داراى چهار چيز است : عبارت و اشارت و لطائف
وحقائق ؛ عبارت آن متعلّق به عامّهء مردم است ، و اشارت آن براى خواصّ آنها ، و لطائف آن براى اولياى حضرت حقّ سبحانه و تعالى است ، و حقائق آن براى پيغمبران و راهيافتگان به مقام وحى و الهام است . ]