جهت اختصاص نماز و مكان خدا به مسجد است ( كما آنكه علّت توجّه به كعبه و بيت الله الحرام نه از جهت اختصاص خدا به آن موضع است ) بلكه از جهات ديگرى است كه با تدبّر و تأمّل معلوم مىگردد : كعبه را چون مرد موحّد و خداشناس حضرت ابراهيم بنا نموده ، اوّلين كسى كه علَم توحيد را در جهان برافراشت و بتها را شكست و بر زمين ريخت ، و اوّلين كسى كه حاضر براى قربانى فرزندش در راه خدا شد و او را به قربانگاه برد ، و اوّلين كسى كه بر مظاهر عالم پشت زد و خورشيد و ماه و ستاره را معبود نشمرد ، بلكه دل به ظاهر نداد و خدا را از ماوراء حجب با چشم دل ديدار كرد و فرياد لا أُحِبُّ الْآفِلين [ 1 ] را به گوش جهانيان رسانيد .
بنابراين در آيهء عنوان كلام ، خداوند امر مىكند كه مؤمنين دلهاى خود را به هر جا كه محلّ سجده و اطاعت خدا و محلّ خضوع و خشوع و فناى در ذات اوست بسپارند ، و وجهههاى ظاهرى خود را نيز به مساجدى كه بر نام خدا بنا شده و محلّ سجده و اطاعت اوست بر خاك بگذارند و او را با اخلاص واقعى بخوانند .
در « كافى » از ابن أبىعمير عن بعض أصحابه حديث مىكند :
قالَ : قُلتُ لأبِىعَبدِاللهِ عليه السّلام : إنِّى لاكرَهُ الصّلاة فى مَساجِدِهِم ؛ فَقالَ : لا تَكرَهْ ! فَما مِن مَسجِدٍ بُنِىَ إلّا عَلَى قَبرِ نَبِىٍّ أو وَصِىِّ نَبِىٍّ قُتِلَ فَأصابَ تِلكَ البُقعَة رَشَّة مِن دَمِهِ ، فَأحَبَّ اللهُ [ تعالى ] أن يُذكَرَ فِيها ؛ فَأدِّ فِيها الفَرِيضَة و النَّوافِلَ و اقْضِ فِيها ما فاتَكَ ! [ 2 ]
هامش
[ 1 ] الكافى ، ج 3 ، ص 370 ؛ سفينة البحار ، ج 1 ، ص 601 ؛ و رواه فى التهذيب ، ج 3 ، ص 258 : [ به امام صادق عليه السّلام عرض كردم : من از نماز در مساجد خوشم نمىآيد . حضرت فرمود : اينطور مباش . هيچ مسجدى بنا نمىشود مگر اينكه بر قبر نبىّ يا وصىّ نبىّ كه به شهادت رسيده است مىباشد و از خون او بر اين مسجد ترشّحى خواهد بود . و لذا خداى تعالى دوست دارد كه در آنجا ذكر او شود . پس نماز واجب و نوافل را در مسجد بجاى آور و قضاى نمازهاى فوت شده را نيز بجاى آور . مترجم ]
[ 1 ] - سوره الأنعام ( 6 ) ذيل آيه 76 .