سخنى درباره مشتركات در فقه
در فقه ، مشتركات به اشيايى اطلاق مىشود كه منافع و بهرهبردارى از آنها براى همه مباح است و به عموم مسلمانان تعلّق دارند و مختصّ كسى نيستند . هر چند مىتوان با برخى كارها ، نسبت به استفاده از آنها حقّ اولويت پيدا كرد و يا از آغاز ، آن را براى يك گروه ، امّا مشترك در يك وصف ، قرار داد .
علّامه حلى ، اين مشتركات را در چهار دسته عنوان كرده است : زمين ، معدن ، آب ، و برخى منافع . « 1 » فرزندش فخر المحقّقين و محقّق كَرَكى نيز از او پيروى كردهاند ؛ « 2 » اما شهيد اوّل ، آنها را سه دسته دانسته و زمين را در مشتركات ، جاى نداده است ؛ ليكن منافع را به شش دسته تقسيم كرده است . « 3 » از ميان فقهيان معاصر ، امام خمينى رحمهاللّه نيز به گونه شهيد اوّل ، عمل كرده است . « 4 » تقريبا همگى فقيهان ، مساجد و مشاهد مشرفه ، مدارس ، بازارها ، راهها و كاروانسراها را جزو " منافع " مىشمرند و بر اولويت كسى كه به گرفتن جايى از آنها سبقت جُسته است ، اتّفاق نظر دارند .
گفتنى است هر يك از اين موارد ، تفصيلات متعدّدى دارند و بويژه درباره آب ،
هامش
( 1 ) . تحرير الأحكام : ج 4 ص 479 ، تذكرة الفقهاء : ج 2 ص 400 .
( 2 ) . إيضاح الفوائد : ج 2 ص 231 ، جامع المقاصد : ج 7 ص 8 .
( 3 ) . الدروس الواقية : ج 3 ص 63 ، اللمعة الدمشقية : ذيل كتاب " الصيد و الذبايح " .
( 4 ) . تحرير الوسيلة : ج 2 ص 209 .