تحليلى درباره بلند كردن دست به سوى آسمان در هنگام دعا
يكى از آداب دعا ، بلند كردن دستها به سوى آسمان است . سيره پيامبر خدا چنين بود كه گاه به هنگام دعا ، دستهاى خود را آن قدر بلند مىكرد كه سپيدى زير بغل ايشان ديده مىشد « 1 » و مانند بيچارهاى كه با بلند كردن و حركت دادن دست ، از كسى چيزى مىخواهد ، درخواست خود را با خداوند متعال در ميان مىگذاشت .
در اين جا ، اين سؤال پيش مىآيد كه با توجّه به اين كه خداوند متعالْ همه جا هست ، چرا نيايشگر بايد به هنگام دعا ، دست خود را به سوى آسمان ، بالا ببرد ؟ برخى تصوّر كردهاند كه بلند كردن دست به سوى آسمان ، نشانه اعتقاد به تجسيم و مكان داشتن حضرت حق است ، در صورتى كه جسم و مكان ، از اوصاف سلبيه خداوند متعال است . او جسم نيست و در همه جا هست . بنا بر اين ، در دعا ، تفاوتى ميان بلند كردن دست يا بلند نكردن آن ، وجود ندارد . اينان ، بدينسان ، منكر ادب بودنِ اين رفتار شدهاند .
چند حديث اخير ، نشان مىدهند كه اين سؤال ، در صدر اسلام ، به طور جدّى
هامش
( 1 ) . از انَس نقل شده كه پيامبر صلى اللّه عليه و آله تنها در استسقا ( باران خواهى ) دست خود را در دعا بالا مىبرد ( صحيح البخارى : ج 3 ص 1307 ح 3372 ) و از سليمان بن داوود روايت شده است كه از پيامبر صلى اللّه عليه و آله ، بالا بردن كامل دست را جز در سه جا به ياد ندارد : هنگام درخواست باران ، درخواست كمك بر ضدّ كافران و شامگاه عرفه . در غير اينها هم دست را بالا مىبرد ؛ امّا پايينتر از اينها ( المراسيل : ص 124 ح 13 ) . با عنايت به احاديثى كه در اين باب گذشت ، بايد گفت پيامبر صلى اللّه عليه و آله در موارد مهم ، دستها را خيلى بالا مىبرد و در غير اين موارد ، كمتر بالا مىبرد و گاه هم بالا نمىبرد ؛ اما در مورد روايت انس ، با عنايت به ساير احاديث ، بايد گفت آنچه وى گفته است ، مشاهدات شخص اوست و منافاتى با روايت ديگران ندارد .