اسمى ( به معناى نيكى ) ، مانند : "
وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ
؛ بايد گروهى از شما باشند كه به نيكى دعوت كنند " ، و گاه در معناى وصفى ( به معناى نيكوكارتر و نيكتر ) ، مانند : " مَا نَنسَخْ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مّنْهَا ؛ « 1 » هيچ آيهاى را نسخ نمىكنيم يا از ياد نمىبريم ، مگر آن كه بهتر از آن را مىآوريم " به كار مىروند . در صورت دوم ، " خير " معناى صفت تفضيلى دارد . « 2 »
گفتنى است كه " خير " و " شر " به معناى اسمى ، گاه به معناى كار خوب و بد به كار مىروند و گاه نيز به معناى پديده خوب و بد استعمال مىشوند ، چنان كه در تفسير " خير " به صحّت و ثروت ، و " شر " به بيمارى و فقر ، چنين است . نيز در صورت دوم است كه مسئله حكمت " خير " و " شر " قابل طرح و سؤال است .
نكته ديگر ، اين است كه از ديدگاه متون اسلامى ، " خير " به معناى نخستش كه همان ارزشهاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى است مقدّمه خير دنيا و آخرت به مفهوم دوم است .
2 . فرق ميان " خَير " و " خِير "
در لغت ، " خَيْر " ، ضدّ " شرّ ( بدى ) " است ، و " خِيْر " به معناى " جود ( بخشندگى ) " است . « 3 »
هامش
( 1 ) . بقره : آيه 106 .
( 2 ) . علّامه طباطبايى رحمهاللّه در هر دو صورت ، " خير " را صفت مشبّهه مىداند و مىفرمايد : اگر خير ، صفت تفضيلى باشد ، بايد همه قواعد صفت تفضيلى ، بر آن جارى شود ، همچنان كه گفته مىشود : أفضل ، أفاضل ، فُضلى و فُضلَيات ، در حالى كه در " خير " چنين نمىشود ؛ بلكه گفته مىشود : خير ، خيرة ، أخيار و خيرات ، آن گونه كه مىگويند : شيخ ، شيخة ، أشياخ و شيخات . پس ، صفت مشبّهه است ( براى مطالعه تمام سخن ، ر . ك : الميزان فى تفسير القرآن : ج 3 ص 133 ) .
( 3 ) . لسان العرب ، ذيل مادّه ؛ المصباح المنير ، ذيل مادّه .