حكومت ظاهرى ايشان نيز كوتاه بوده است .
2 . چرا عبد اللّه بن زبير ، جزء اين گروه شمرده شده است ، در حالى كه خلافت او هيچ گاه فراگير نبوده است ؟
نظريه سوم : دوازده خليفه نامشخّص تا قيامت !
ابن جوزى مىگويد :
منظور [ از خلفاى دوازدگانه ] ، وجود دوازده خليفه در دوره اسلامى تا روز قيامت است كه بر اساس حق رفتار مىكنند ، هر چند دوران خلافتشان ، پشت سرِ هم نباشد . « 1 »
ابن كثير نيز در تفسير خود ، از اين نظريه دفاع مىكند . « 2 »
نقد نظريه سوم
1 . غير شفّاف كردن سخن پيامبر صلى اللّه عليه و آله ، ممكن است برخى از اشكالات وارد بر نظريات پيشين را حل كند ؛ ولى نتيجهاى روشن و مشخّص براى ما نخواهد داشت .
نتيجه اين سخن ، آن است كه پيامبر صلى اللّه عليه و آله جملهاى مبهم و معمّاگونه فرموده است كه هيچ نقشى در معرفت و عمل جامعه اسلامى نخواهد داشت .
2 . سخن پيامبر صلى اللّه عليه و آله براى پىريزى مسيرى هموار براى رسيدن به هدفى بزرگ است . تبعيت مردم از اين رهبران ، موجب راهيابى و هدايت آنان خواهد شد ، در صورتى كه با فرض نامشخّص بودن آن دوازده نفر ، اين هدف ، هرگز محقّق نخواهد شد و حتّى موجب سردرگمى آنان در شناخت مقتدا و سوء استفاده دنياطلبان از آن خواهد شد .
هامش
( 1 ) . ر . ك : فتح البارى : ج 13 ص 213 ، المسائل الخلافيّة : ص 8 .
( 2 ) تفسير ابن كثير : ج 6 ص 85 .