3 . انتخاب انسان در عالم ذَر ، در خوشبختى و بدبختى او مؤثّر است
سومين معناى ارائهشده براى حديث مورد بحث ، آن است كه بر اساس شمارى از احاديث ، انتخاب انسان در عالَم ذر كه پيش از عالم كنونى بوده در تكوين سرشت او مؤثّر بوده است ، بدين معنا كه افرادى كه در آن عالم ، راه درست را انتخاب كردهاند ، سرشتشان در اين جهان نيز تمايل به انتخاب راه درست دارد كه موجب خوشبختى آنها مىشود و كسانى كه راه نادرست را انتخاب كردهاند ، طبعا مايل به كارهاى ناشايست هستند كه موجب بدبختى آنها مىشود ، هر چند آنها كه تمايل به بدى دارند ، مىتوانند راه درست را انتخاب كنند و آنها كه تمايل به نيكى دارند ، مىتوانند راه نادرست را انتخاب نمايند و در هر دو صورت ، اجبارى در كار نيست .
جمعبندى
به نظر مىرسد كه معناى حديث مورد بحث ، همان معناى نخست است كه در كلام امام كاظم عليه السلام آمده است و معناى دوم نيز به همان معنا باز مىگردد ؛ امّا معناى سوم ، علاوه بر اين كه مبتنى بر اعتقاد به عالَم ذر است و خودِ اين مسئله ، نياز به بررسى دارد ، انطباق آن با حديث " خوشبخت ، در شكم مادرش خوشبخت است . . . " مشكل است .
گفتنى است كه ساير احاديثى كه در فصل گذشته آمدهاند ، هر چند به معناى حديث مورد بحث اشاره ندارند ، ولى در تفسير و تبيين آن مىتوانند مورد بهرهبردارى قرار گيرند .