توضيحى درباره احاديثى كه به ظاهر ، قضاى غير حتمى را نفى مىكنند
احاديث فصلى كه گذشت ، به روشنى دلالت دارند بر اين كه قضاى خداوند و مقدّرات او ، دو گونهاند : قضاى محتوم كه غير قابل تغيير است و قضاى غير محتوم كه مىتواند تغيير نمايد ؛ ليكن در مقابل اين احاديث ، احاديث ديگرى نيز هستند كه به ظاهر ، دلالت بر نفى وجود قضاى موقوف يا غير محتوم و در نتيجه ، انحصار قضاى الهى در قضاى محتوم دارند .
دستهبندى اين احاديث
اين احاديث را به چند دسته مىتوان تقسيم كرد :
دسته اول ، احاديثى هستند كه تأكيد مىكنند قلم تقدير الهى ، آنچه را تا قيامت پديد مىآيد ، رقم زده و نوشته آن نيز خشك شده است ( اشاره به اين كه مقدّرات الهى ، تا قيامت ، مشخّص و غير قابل تغييرند ) . به اين دسته از احاديث ، احاديث " جَفُّ القلم " گفته مىشود ، مانند اين كه ابن عباس از پيامبر صلى اللّه عليه و آله روايت كرده است كه به او فرمود :
إذا سَأَلتَ فَسَلِ اللّهَ وَ إذا استَعَنتَ فَاستَعِن بِاللّهِ ، فَقَد جَفَّ القَلَمُ بِما هُوَ كائِنٌ إلى يَومِ القِيامَةِ فَلَو جَهَدَ الخَلائِقُ أن يَنفَعُوكَ بِشَيءٍ لَم يَكتُبهُ اللّهُ لَكَ لَم يَقدِرُوا عَلى ذلِكَ ، وَلَو جَهَدَ الخَلائِقُ أن يَضرُوكَ بِشَىءٍ لَم يَكتُبهُ اللّهُ عَلَيكَ لَم يَقدِرُوا عَلى ذلِكَ . « 1 »
هامش
( 1 ) المعجم الكبير : ج 11 ص 178 ح 11560 .