ضعف ، از ويژگىهاى مخلوق است و نمىتوان اين صفات را به خالق نسبت داد . امام باقر عليه السلام در رابطه با بطلان نظريّه تفويض ( در كنار بطلان نظريّه جبر ) مىفرمايد :
لَم يُفَوِّض الأَمرَ إِلى خَلقِهِ وَهنا مِنهُ وَضَعفا ، وَ لا أَجبَرَهُم عَلى مَعاصيهِ ظُلما . « 1 »
خداوند ، از روى سستى و ناتوانى ، كار را به آفريدهاش نسپرده و آنها را از روى ستم ، به گناهان وا نداشته است .
نقل شده است كه شخصى قَدَرى ، وارد شام شد و مردم از مناظره با او در ماندند . عبد الملك بن مروان از والى مدينه خواست تا امام باقر عليه السلام را براى مناظره با او به شام بفرستد . امام باقر عليه السلام فرزند خود ، امام صادق عليه السلام ، را براى مناظره فرستادند . قَدَرى به امام صادق عليه السلام گفت : هر چه مىخواهى بپرس . و امام عليه السلام فرمود : " سوره حمد را بخوان " .
آن شخص شروع به خواندن سوره حمد كرد تا آن كه به آيه : " تنها تو را مىپرستيم و تنها از تو يارى مىخواهيم " رسيد . در اين هنگام ، امام عليه السلام به او فرمود :
قِف ! مَن تَستَعينُ وَ ما حاجَتُكَ إِلى المَعونَةِ ؟ إِنَّ الأَمرَ إِلَيكَ .
درنگ كن ! از چه كسى كمك مىخواهى و چه نيازى به كمك دارى ؟ كار ، كه به تو واگذار شده است .
قَدَرى در پاسخ فرو ماند و بُهتزده ، سكوت اختيار كرد . « 2 »
گفتنى است كه معتزله بر اساس همان ادلّهاى كه در ردّ نظريّه جبر گفته شد ، اختيار انسان را مىپذيرند ؛ امّا چنان كه ديديم ، اختيارشان سر از تفويض در مىآورد . در نظريّه " چيزى بين دو جبر و تفويض " ضمن اثبات اختيار ، تفويض نيز رد مىشود .
هامش
( 1 ) بحار الأنوار : ج 5 ص 17 .
( 2 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : ج 9 ص 42 ح 6154 .