نمىشود و بندگان را بدون سرپرست ، رها نكرده است ؛ ليكن او بر آنچه آنان را بر آن نيرومند ساخته ، تواناست و چيزى را كه به آنان تمليك نموده ، مالك است ؛ چرا كه اگر بندگان ، از خدا فرمان برند ، چيزى و كسى نمىتواند از آن باز بدارد ، و اگر [ قصد كنند كه ] مرتكب نافرمانى خدا شوند و خدا بخواهد ميان آنان و آن [ نافرمانى ] جدايى اندازد ، چنين مىكند ، و [ البتّه ] چنين نيست كه اگر كسى خواست ميان كسى و كار او مانع شود ، ولى نشد و آن شخص آن كار را انجام داد ، [ بتوان گفت كه ] مانع كار ، آن كس را به آن كار وادار نموده است . « 1 »
3 / 3 نكوهش معتقدان به جبر
1527 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله : هر كه خدا را به آفريدهاش تشبيه نمايد ، او را [ به درستى ] نشناخته است ، و هر كه گناهان بندگان را به خدا نسبت دهد ، او را عادل ندانسته است .
1528 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله : پنج گروهاند كه آتش جهنّمشان خاموش نمىگردد و بدنهايشان نابود نمىشود : كسى كه شرك ورزد ؛ كسى كه پدر و مادرش را بيازارد ؛ كسى كه درباره برادرش نزد پادشاه ، بدگويى كند و [ به خاطر آن ، ] پادشاه او را بكُشد ؛ كسى كه به ناحق [ و نه براى قصاص ، ] كسى را بكشد ؛ و كسى كه گناه كند و بار گناهش را بر دوش خداوند عز و جل بيندازد .
1529 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله : در آخر زمان ، مردمانى خواهند بود كه گناه مىكنند و مىگويند كه : همانا خداى متعال ، آن را بر آنان مقدّر نموده است . منكِر آنان ، مانند كسى است كه در راه خدا شمشير مىكشد .
1530 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله : پس از موسى عليه السلام جبرگرايان با خاندان نبوّت به جنگ پرداختند و
هامش
( 1 ) توضيح ، اين كه : صِرف قدرت داشتن خداوندبر حايل شدن ميان شخص و كارش ، بر اين كه خداوند ، كننده آن كار است ، دلالت نمىكند ؛ زيرا توانايى بر جلوگيرى ، غير از جلوگيرى كردن است و موجب نسبت دادن كار به خداوند سبحان نمىشود .