پژوهشى درباره معناى " علم " ، " حكمت " و " معرفت "
واژهشناسى " علم "
واژه " علم " در لغت ، به معناى دانستن و دانش ، و نقيض واژه " جهل " است . دانش ، از اين جهت كه مربوط به ذات و حقيقت چيزى ، يا وجود و عدم صفتى در آن چيز باشد ، تفاوتى نمىكند . در اين باره راغب اصفهانى مىگويد :
الْعِلْمُ إدْرَاكُ الشَّيءِ بِحَقِيقَتِه ، وَذَلِكَ ضَرْبَانِ : أحَدُهُمَا إدْرَاكُ ذَاتِ الشَّىءِ . وَالثَّانى الْحغكْمُ عَلَى الشَّيءِ بِوُجُودِ شَيءٍ هُوَ مُوجُودٌ لَهُ أوْ نَفْى شَيءٍ هُوَ مَنْفيٌّ عَنْه . . . .
علم ، دريافتن حقيقت شىء است ؛ و آن ، دو گونه است : يكى دريافتن ذات شىء و ديگرى حكم بر وجود صفتى براى شىء كه آن را داراست ، يا حكم بر نفى صفتى از شىء كه فاقد آن است . « 1 »
واژهشناسى " معرفت "
واژه " معرفت " و " عرفان " ، به معناى شناخت و آگاهىِ حاصل از انديشه در آثار است . معرفت و عرفان ، نقيض واژه " انكار " ند . راغب در اين باره مىگويد :
الْمَعْرِفَةُ وَالعِرْفَانُ إدْرَاكُ الشَّيءِ بِتَفَكُّرٍ وَتَدَبُّرٍ لأثَرِهِ ، وَهُوَ أخَصُّ مِنَ الْعِلْمِ ، وَيُضادُّهُ الإنْكَارُ . وَيُقَالُ : فُلانٌ يَعْرِفُ اللّهَ وَلا يُقَالُ : يَعْلَمُ اللّهَ مُتَعَدِّيا إلَى مَفْعُولٍ وَاحِدٍ لَمّا كانَ
هامش
( 1 ) . مفردات الفاظ القرآن : ص 343 .