« طبرى قرآن را حافظ و به قرائتهاى مختلف ، عارف و به معانى آن بصير و در احكام قرآن فقيه بوده است . طبرى سنن و طرق آنها صحيح و سقيم و ناسخ و منسوخ آنها را عالم و به اقوال صحابه و تابعان ، و كسانى كه پس از ايشان آمده و در احكام و مسائل حلال و حرام خلاف داشتهاند عارف بوده است . . كتاب تفسير او را نظيرى تصنيف نشده و كتابى را ، كه نام « تهذيب الآثار » بر آن نهاده ، من در آن زمينه آن را مانندى نديدهام . در اصول فقه و فروع آن كتابهايى بسيار دارد و در مسائلى چند ، عقائدى خاص و منفرد دارد كه از وى حفظ شده است .
« حكايت است كه طبرى چهل سال در هر روزى از روزهاى آن سالها چهل ورقه چيز نوشته است ! هنگامى كه در نظر داشته است تفسير خود را بنويسد شاگردان خويش را گفته است : آيا خوش داريد و شادمان مىشويد براى تفسيرى ؟ گفتهاند : چه اندازه باشد ؟ پاسخ داده است : سى هزار ورق ، گفتهاند : اين پيش از اين كه چنين تفسيرى به پايان رسد همهء عمر را فرا مىگيرد و فدا مىسازد پس آن را در سه هزار ورق مختصر كرده آنگاه نظير همين سؤال و جواب ميان او و ميان شاگردانش در بارهء تاليف تاريخ به ميان آمده است و او را ناراحت شده و گفته است : انّا للَّه ماتت الهمم » ياقوت حموى كه ترجمهء طبرى را مفصّل آورده ( 54 صفحه ) از كتاب صلهء فرغانى نقل كرده كه گروهى از شاگردان طبرى ايام حيات طبرى را از زمان بلوغ تا زمان وفات او ، كه به سنّ هشتاد و شش سالگى در گذشته ، به حساب آورده و اوراق مصنّفات او را بر آن ايام تقسيم كردهاند هر روزى را چهارده ورقه رسيده است و اين امرى است كه هيچ كس را جز به عنايت خالق نصيب نمىگردد .
ابو جعفر طبرى مدّتى ( شايد تا آخر عمر ) از حنابله كه در زمان او به اوج قدرت بودهاند تقيّه مىداشته و بر حذر مىبوده است .
ياقوت حموى ( معجم الادباء - جزء 18 - صفحه 57 - ) اين مضمون را آورده است :
« چون طبرى بعد از اين كه از بغداد به طبرستان رفته بوده از آنجا برگشته ابو عبد الله
ادوار فقه ( فارسي ) — صفحة 781
مساهمون: محمود الشهابي الخراساني
ص٧٨١