هستند ، همگى اين حديث را نقل و روايت كردهاند « 1 » . حافظ ابو يعلى « 2 » در مسند خويش به نام الكبير از عثمان ( رض ) روايت كرده است كه :
روزى عثمان بر بالاى منبر گفت : خدا را به ياد شخصى مىآورم كه از رسول خدا ( ص ) شنيد كه فرمود : « إن القرآن أنزل على سبعة أحرف كلها شاف و كاف « 3 » » .
چون عثمان برخاست ، مستمعان نيز برخاستند ، آنچنانكه عددشان به شماره نمىآمد و همگى شهادت دادند كه رسول خدا ( ص ) فرموده است قرآن بر هفت حرف نازل شده است كه همگى جامع و بسندهاند . سپس عثمان گفت : من نيز با ايشان شهادت مىدهم .
گويى اين جمع انبوه كه هماهنگيشان بر كذب ممكن نيست ، ابو عبيد بن سلام را واداشته است تا براى حديث مذكور ادعاى تواتر كند « 4 » . اما چنان كه مىدانيم از شروط تواتر نقل حديث ، آن است كه در هر طبقه گروهى از راويان كه هماهنگى ايشان بر كذب متصور نباشد ، آن را نقل كنند . اين شرط اگر چه همان گونه كه ملاحظه شد در طبقه صحابه وجود دارد ، در طبقات بعد فراهم نيست .
در اينجا تعدادى از رواياتى را كه در اين موضوع وارد شده است مىآوريم تا از جهتى دليلى باشد بر نزول قرآن بر هفت حرف و از ديگر سو معناى آن را روشنتر و حقيقت را آشكارتر سازد .
1 . بخارى و مسلم در صحيح خود از ابن عباس روايت كردهاند كه رسول خدا فرمود :
أقرانى جبريل على حرف فراجعته فلم أزل أستزيده و يزيدنى حتى انتهى سبعة أحرف « 5 » .
هامش
شده است . ( الأعلام زركلى ، 2 : 295 )
( 1 ) . براى اطلاع از احاديث نزول قرآن به هفت حرف - صحيح مسلم كتاب صلاة المسافرين و قصرها صحيح البخارى كتاب فضائل القرآن باب 3 و كتاب بدء الحلق باب 6 و مستدرك حاكم ، كتاب التفسير ج 2 . و جامع البيان ، طبرى ، ج 1 : 100 و فضايل القرآن ، ابو عبيد ، باب لغات القرآن .
( 2 ) . احمد بن علىّ بن مثنى تميمى موصلى ، ابو يعلى ( . . . - 307 ه . ق ) حافظ و عالم حديث . آثار او عبارتند از : المعجم ، المسند الكبير . ( الأعلام زركلى ، 1 : 171 )
( 3 ) . « قرآن بر هفت قرائت نازل شده است كه همگى جامع و بسندهاند » .
( 4 ) . فضائل القرآن ، ابو عبيد قاسم بن سلام ، باب لغات القرآن و اى العرب نزل القرآن بلغته : 203 .
( 5 ) . « جبريل قرآن را به يك حرف بر من خواند ؛ پس به دو بازگشتم ، و همواره از او حروف بيشتر درخواستم