الاول : تنصيصهم بان اللفظ الفلانى موضوع للمعنى الفلانى و ان استعماله فى الفلانى خلاف موضوعه » . « 1 »
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 31 .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 71 .
نص علماى لغت
ر . ك : نص اهل لغت
[ نصوص ]
نصوص احتياط
ر . ك : ادله شرعى احتياط
نصوص استصحاب
ر . ك : اخبار استصحاب
نصوص تخيير
ر . ك : اخبار تخيير
نصوص ترجيح
ر . ك : اخبار ترجيح
نصوص توقف
ر . ك : اخبار توقف
نصوص علاجى
ر . ك : اخبار علاجيه
نصوص قرآن
ر . ك : نصوص كتاب
نصوص كتاب
آيات داراى معناى روشن بدون احتمال خلاف نصوص كتاب ، مقابل ظواهر كتاب بوده و به آياتى از كتاب خدا گفته مىشود كه دلالت آنها بر معناى مقصود به اندازهاى روشن است كه احتمال وجود معناى ديگرى را نفى مىكند ؛ به بيان ديگر ، هرگاه دلالت الفاظ قرآن بر معانى آنها قطعى باشد و احتمال ديگرى در آنها داده نشود ، به آن نص مىگويند ، مانند آيه :
اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ
« 1 * » و آيات قذف ، زنا و ارث .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 53 .
عبد البر ، محمد زكى ، تقنين اصول الفقه ، ص 39 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 24 .
خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 219 .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 240 .
نظر آلى
ر . ك : لحاظ آلى
نظر استقلالى
ر . ك : لحاظ استقلالى
نظر مرآتى
ر . ك : لحاظ آلى
نظريات ضد
آراى اصوليون در بحث از حكم شرعى ضدّ شيء مأمور به نظريات ضد ، به آرايى گفته مىشود كه از سوى اصوليون در بحث « امر به شىء مقتضى نهى از ضد آن است يا نه » ارائه شده است . در اينجا دو نظريه اصلى وجود دارد :
1 . نظريه اقتضا ؛
2 . نظريه عدم اقتضا .
نيز ر . ك : نظريه اقتضا ؛ نظريه عدم اقتضا .
بروجردى ، محمد ، مبانى حقوق اسلامى ( مختلف الاصول ) ، ص ( 21 - 20 ) .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص ( 317 - 301 ) .
علم الهدى ، على بن حسين ، الذريعة الى اصول الشريعة ، ج 1 ، ص 85 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 453 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 94 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 63 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 421 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 17 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 275 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 108 .
نظريات مشتق
آراى اصوليان در بحث بساطت يا تركيب معناى مشتقات نظريات مشتق ، به آرايى گفته مىشود كه درباره بساطت و يا تركيب معناى مشتق ارائه شده است .
توضيح :
ميان علماى اصولى درباره اينكه آيا معنا و موضوع له مشتق ، مركب است يا بسيط ، اختلاف وجود دارد و در اينباره دو ديدگاه ارائه شده است :
1 . بساطت مشتق ؛ يعنى معنايى كه با شنيدن مشتق به ذهن تبادر مىكند معنايى بسيط است ؛
2 . تركب مشتق ؛ يعنى معناى مشتق امرى مركب است .
نكته :
در ملاك بساطت و تركب معناى مشتق نيز اختلاف وجود دارد :
1 . برخى مانند مرحوم « آخوند خراسانى » معتقدند ملاك بساطت ، بساطت معنا در مرحله تصور و ادراك است و اين بساطت با اين مطلب كه مشتق در تحليل مفهومى در ذهن ، به دو يا چند جزء منحل مىگردد ، ارتباطى ندارد ؛ براى مثال ، با شنيدن لفظ « ضارب » مفهوم واحدى به ذهن مىآيد به نام « زننده » كه يك تصور بسيط است . اين معناى بسيط ممكن
هامش
( 1 ) . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 13 .
( 1 * ) . زمر ( 39 ) ، آيه 62 .