سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 194 .
مخصص مردد بين اقل و اكثر
ر . ك : مخصص مجمل بين اقل و اكثر
مخصص مردد بين متباينين
ر . ك : مخصص مجمل بين متباينين
مخصص مستقل
ر . ك : مخصص منفصل
مخصص منفصل
مخصّص غير متّصل به دليل عام مخصص منفصل ، مخصصى است كه به عام متصل نيست ، بلكه در كلامى ديگر به صورت مستقل آمده است ، بهگونهاى كه عرف آن را جزء جمله عام يا از ملحقات آن به شمار نمىآورد ، مانند اينكه عامى مانند : « اكرم العلماء » آمده ، بعد خاصى مانند :
« لا تكرم الفساق من العلماء » بهطور منفصل وارد شده است .
در كتاب « منتهى الدراية فى توضيح الكفاية » آمده است :
« ضابط الاتصال و الانفصال استقلال الجزء و عدم استقلاله فان لم يستقل بان كان الكلام جملة واحدة و كان احد اجزائها قيدا او شرطا لها فهو متصل و ان كان منفصلا حسّا و ان استقل بان كان بنفسه جملة على حدة فهو متصل و ان كان متصلا حسّا » . « 1 »
نكته :
ملاك اتصال و انفصال در مخصص ، استقلال و عدم استقلال آن از جمله عام است ، نه اتصال يا عدم اتصال حسى به آن .
همان ، ج 8 ، ص 275 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص ( 198 - 197 ) .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 142 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 234 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص ( 93 - 87 ) .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 262 .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 200 .
مدركات عقلى غير مستقل
ر . ك : غير مستقلات عقلى
مدركات عقلى مستقل
ر . ك : مستقلات عقلى
مدرك استصحاب
ر . ك : ادله استصحاب
مدرك اصول لفظى
دليل حجّيت اصول لفظى تنها دليل و مدرك حجيت اصول لفظى ، بناى عقلا است ، زيرا عقلاى عالم خطابهايى را كه بين آنها رواج دارد ، به مثابه كلام ظاهر مىگيرند و به احتمال اراده خلاف آن اعتنا نمىكنند ، همچنان كه به احتمال غفلت ، خطا و هزل اعتنا نمىكنند ، و در مواردى كه احتمال مجاز بودن يا تخصيص يا تقييد و يا تقدير داشتن چيزى وجود دارد ، به ظاهر كلام عمل مىكنند و اين احتمال ، آنان را از عمل به ظاهر بازنمىدارد .
شارع نيز اين شيوه را پذيرفته و در خطابهاى خود بدان روش رفتار كرده است ، و گرنه ما را از عمل به آن بازمىداشت و راه ديگرى بيان مىكرد ؛ پس ، از عدم بيان شارع بهطور قطع به دست مىآيد كه ظاهر كلام در نزد وى حجت است .
نكته :
در بعضى از كتابهاى اصولى از عرف به عنوان مدرك حجيت نام برده شده كه همان بناى عقلا منظور است .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 57 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 37 .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 232 .
محقق داماد ، مصطفى ، مباحثى از اصول فقه ، ص 47 .
مدلول
شىء فهميده شده به كمك شىء ديگر مدلول ، اسم مفعول از ريشه « دلل » و به معناى راهنمايى شده ، به كار مىرود و در اصطلاح ، هرآن چيزى است كه ذهن انسان به سبب چيز ديگر ، بدان پى مىبرد ؛ يعنى از علم به چيز ديگر ، علم به آن لازم مىآيد ، مانند : طلب ، كه مدلول صيغه امر است ، و هنگامى كه امرى در كلام شارع استعمال شود ، برآن دلالت مىكند .
قطب الدين رازى ، محمد بن محمد ، تحرير القواعد المنطقيّة فى شرح رسالة الشّمسيّة ، ص 28 .
نصير الدين طوسى ، محمد بن محمد ، اساس الاقتباس ، ص 62 .
شهابى ، محمود ، رهبر خرد ، ص 17 .
خوانسارى ، محمد ، منطق صورى ، جزء 1 ، ص 57 .
مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، ص 36 .
ملا عبد الله بن حسين يزدى ، الحاشية ، ص 30 .
مدلولات التزامى اصول
ر . ك : مثبتات اصول
مدلول صيغه امر
ر . ك : معانى صيغه امر
مدلول لفظ امر
ر . ك : معانى ماده امر
مدلول ماده امر
ر . ك : معانى ماده امر
هامش
( 1 ) . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 478 .