قيد موضوع
قيد محدودكننده شمول موضوع حكم قيد موضوع ، كه مقابل قيد حكم مىباشد ، قيدى است كه دايره شمول موضوع حكم را محدود مىنمايد ، مانند : « اعتق رقبة مؤمنة » ، كه قيد « مؤمنة » ، شمول موضوع حكم ( رقبه ) را محدود نموده و تنها آزاد كردن بندگان مؤمن را واجب مىكند ؛ يعنى حكم وجوب عتق ، شامل « رقبه غير مؤمنه » نمىگردد .
اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ج 1 ، ص 478 .
قيد واجب
قيد متعلق به واجب « مأمور به » قيد واجب ، مقابل قيد وجوب بوده و منظور از آن ، تعلق قيد به خود واجب ( فعل خارجى ) است ، مانند : طهارت كه قيد نماز واجب است ( صل مع الطهارة ) ؛ به بيان ديگر ، قيد واجب قيدى است كه ايجاد واجب در خارج به وجود آن بستگى دارد .
در كتاب « اجود التقريرات » آمده است :
« فان قيد الواجب انما يكون قيدا للمادة فى نفسها » . « 1 »
نكته :
تحصيل قيد واجب ، لازم است ؛ به خلاف قيد وجوب كه تحصيل آن لازم نيست .
نيز ر . ك : قيد ماده .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 87 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 175 و 214 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 267 - 266 ) .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 133 - 132 ) .
قيد وجوب
قيد متعلق به وجوب تكليف قيد وجوب ، مقابل قيد واجب بوده و به قيدى گفته مىشود كه وجوب تكليف ، به وجود آن متوقف است ، مانند : استطاعت كه قيد وجوب حج است و با نبودن آن ، وجوب حج هم نيست .
نكته :
تحصيل قيد وجوب ، لازم نمىباشد ؛ يعنى ضرورت ندارد شخص به دنبال استطاعت برود و بكوشد تا وجوب حج بر او محقق گردد ؛ بر خلاف قيد واجب كه تحصيل آن لازم است .
هرگاه شك به وجود آيد كه آيا قيدى مربوط به وجوب است تا لازم التحصيل نباشد يا مربوط به واجب است تا لازم التحصيل باشد مرجع ، اصول عملى است ؛ يعنى با رجوع به اصل برائت يا استصحاب عدم ثبوت تكليف ، حكم به عدم تكليف مىشود .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 87 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 384 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 415 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 214 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 267 - 266 ) .
قيد وجودى
قيد داراى مفهوم وجودى قيد وجودى ، عبارت است از يك امر وجودى كه غالبا دامنه شمول مقيّد را محدود مىنمايد ، مانند قيد « عادل » در جمله « اكرم العالم العادل » .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 442 .
قيد هيئت
قيد مربوط به هيئت امر يا نهى قيد هيئت ، مقابل قيد ماده بوده و به قيدى گفته مىشود كه مربوط به هيئت ( نفس تكليف ، مثل وجوب و حرمت ) مىباشد .
توضيح :
قيدهايى كه در لسان دليل اخذ شده است ، بعضى مربوط به هيئت و بعضى مربوط به ماده مىباشد .
قيدى كه نفس تكليف ( وجوب يا حرمت ) را مقيد مىكند ، قيود هيئت نام دارد ، براى مثال ، مولا مىگويد : « إن جاءك زيد فاكرمه » ، كه در اين مثال ، آمدن زيد در وجوب اكرام تأثير دارد ، و يا مىگويد : « اذا استطعت فحجّ » ، كه قيد استطاعت در وجوب حج دخالت دارد .
اگر قيد به ماده تعلق گيرد ، تحصيل آن واجب است ، مانند :
طهارت نسبت به نماز ، و در صورتى كه قيد متوجه هيئت گردد ، به دست آوردن آن واجب نيست ، مانند : استطاعت براى حج ، كه مكلف هيچگونه تكليفى براى كسب استطاعت ندارد .
نيز ر . ك : قيد ماده .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 214 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 267 - 266 ) .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 87 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 415 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 384 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 133 - 132 ) .
قيود
ر . ك : قيد
قيود احترازى
ر . ك : قيد احترازى
هامش
( 1 ) . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 415 .