اباحه لا اقتضايى
ر . ك : اباحه غير اقتضايى
اباحه واقعى
اباحه ناشى از تساوى مصلحت فعل و ترك چيزى در واقع اباحه واقعى ، كه مقابل اباحه ظاهرى مىباشد ، اباحهاى است كه براى شىء اولا و بالذات بدون در نظر گرفتن حالات ، عوارض و عناوين ثانوى ، همچون اضطرار يا شك به حكم واقعى جعل مىگردد ؛ مانند : حكم به اباحه نوشيدن آب .
اباحه واقعى از احكام خمسه تكليفى است .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة في اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص 92 .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 481 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية في توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 294 .
[ اتحاد ]
اتحاد طريق مسألتين
ر . ك : قاعده اتحاد طريق
اتحاد قضيه متيقنه و مشكوكه
ر . ك : وحدت متعلق يقين و شك
اتحاد متعلق يقين و شك
ر . ك : وحدت متعلق يقين و شك
اتحاد متيقن و مشكوك
ر . ك : وحدت متعلق يقين و شك
اتصال زمان شك و يقين
عدم فصل يقين دوم ميان شك و يقين مستصحب ؛ از اركان استصحاب اتصال زمان شك و يقين ، از اركان استصحاب و به اين معنا است كه بين زمان شك و يقين ، يقين ديگرى فاصله نشود ؛ مثل اينكه مكلف ديروز يقين به عدالت زيد داشته و امروز يقين به عدم عدالت و سپس شك در عدالت وى پيدا كند ؛ در اين صورت يقين به عدم عدالت ، بين يقين به عدالت و شك در آن ، فاصله ايجاد مىكند .
در اعتبار اتصال زمان شك و يقين اختلاف است ؛ برخى از اصولىها همانند مرحوم « نراقى » آن را معتبر مىدانند ؛ ولى برخى ديگر ، همچون مرحوم « نايينى » ، بر اين باورند كه اتصال زمان شك و يقين معتبر نيست ، بلكه آنچه معتبر است ، اتصال « زمان مشكوك فيه » و « متيقن » است . « 1 »
نكته : دليل اعتبار اتصال زمان شك و يقين ، قول امام معصوم عليه السّلام است كه فرمود : « لأنك كنت على يقين من طهارتك ، فشككت » . « 2 »
مرحوم فاضل نراقى معتقد است : « فاء » در « فشككت » بر تعقيب و اتصال شك و يقين دلالت مىكند . « 3 »
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 480 .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 454 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 431 .
فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص 117 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 4 ، ص ( 511 - 510 ) .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 15 ، ص 326 .
[ اثر ]
اثر شرعى با واسطه مستصحب
ر . ك : آثار شرعى با واسطه مستصحب
اثر شرعى بىواسطه مستصحب
ر . ك : آثار شرعى بىواسطه مستصحب
اثر شرعى مستصحب
ر . ك : آثار شرعى مستصحب
اثر عادى مستصحب
ر . ك : آثار عادى مستصحب
اثر عقلى مستصحب
ر . ك : آثار عقلى مستصحب
اثر مستصحب
ر . ك : آثار مستصحب
اجاميع
ر . ك : اجماع
[ اجتماع ]
اجتماع امر استحبابى و نهى تنزيهى
انطباق هم زمان امر استحبابى و نهى كراهتى بر يك چيز يكى از اقسام اجتماع امر و نهى ، اجتماع امر استحبابى و نهى تنزيهى مىباشد و آن عبارت است از اجتماع امرى كه از آن استحباب استفاده مىشود با نهيى كه از آن كراهت استفاده مىشود ؛ مانند : خواندن نماز نافله در حمام كه از سويى امر استحبابى شامل آن مىشود و از سوى ديگر نهى تنزيهى و كراهتى نيز به آن تعلق گرفته است ؛ و يا مثل : روزه گرفتن در روز عاشورا كه از طرفى ، روزه گرفتن در تمام ايام مستحب است و از طرف ديگر روزه در روز عاشورا نهى تنزيهى دارد .
معتقدان به جواز اجتماع امر و نهى در شىء واحد ، به اين مورد ( اجتماع امر استحبابى و نهى تنزيهى ) تمسك نموده و بر اين باورند كه بهترين دليل بر جواز امرى ، وقوع آن است ، و از آن جايى كه احكام خمسه باهم تضاد دارند و در اينجا باهم جمع شدهاند ، جواز از آن فهميده مىشود ؛ اما بعضى از اصوليون ، اين دليل را نپسنديده و آن را مردود مىدانند .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 439 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 196 .
هامش
( 1 و 3 ) . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص ( 41 - 40 ) .
( 2 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 2 ، ص 1053 .