حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 12 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 3 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 19 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، ص 312 .
تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 2 ، ص 939 .
محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 48 .
ظن اجتهادى
ر . ك : امارات
ظن اطمينانى
ر . ك : قطع عرفى
ظنّان
شخص ظن پيداكننده از راههاى غير متعارف ظنّان ، شخصى است كه از راهها و اسباب غير متعارف كه معمولا براى انسانهاى عادى ظن ايجاد نمىكند ، ظن پيدا مىكند ، مثل اينكه كسى از خبر كودكى يا فردى دروغگو ، به جهت قبله ظن پيدا كند ؛ چنين ظنى در فقه معتبر نيست ؛ بنابراين ، اگر مولا بگويد : « صل الى القبلة المظنونة ؛ هرگاه به جهت قبله ، ظن پيدا كردى ، به آنسو نماز بگذار » ، اين جمله انصراف دارد به ظنى كه از راههاى متعارف براى انسانهاى عادى به وجود مىآيد ، مثل ظن حاصل از بينه ، مشاهده قبور مسلمين و محراب مساجد ؛ بنابراين ، ظن ظنّان كه از راههاى غير متعارف به دست مىآيد ، از آن خارج است ، زيرا چنين ظنى بىاعتبار مىباشد .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 80 .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 85 .
ظن انسدادى
ر . ك : ظن مطلق
ظن به طريق
ظنّ به راههاى تحصيل حكم شرعى ظن به طريق ، مقابل ظن به واقع ، و به معناى ظن به راهها و اسباب به دست آوردن حكم شرعى است كه در علم اصول فقه مطرح مىباشد و مكلف را بهواقع مىرساند .
اصطلاح « ظن به طريق » و « ظن به واقع » در بحث انسداد باب علم مطرح است ؛ به اين بيان كه با فرض تمام بودن « مقدمات انسداد » اين بحث مطرح مىشود كه آيا نتيجه مقدمات انسداد ، حجيت ظن به واقع حكم واقعى است يا حجيت ظن به طرق و راههايى اسباب شرعى كه مكلف را به واقع مىرساند و يا نتيجه آن ، حجيت هر دو مىباشد .
در صورتى كه نتيجه مقدمات دليل انسداد ، حجيت ظن به طريق باشد ، اگر عادلى از راه خبر واحد كه حجيت آن ظنى است از حرمت يا وجوب چيزى خبر دهد ، اين خبر ، حجت و عمل كردن به آن واجب است ، اگرچه براى مكلف ، از اين خبر ، به حرمت يا وجوب آن چيز ظن حاصل نشود .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 613 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص ( 295 - 293 ) .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 142 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 212 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 409 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ( المحشى ) ، ج 3 ، ص 413 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 478 .
ظن به واقع
ظن به احكام شرعى ظن به واقع ، مقابل ظن به طريق ، و به معناى ظن به خود واقع احكام واقعى است ؛ به بيان ديگر ، به ظن ، از اين لحاظ كه طريق به واقع است ، نظر نمىشود ، بلكه ارزش آن در كشف از واقع است .
اصطلاح « ظن به واقع » و « ظن به طريق » در بحث انسداد باب علم مطرح است ؛ به اين بيان كه برفرض تمام بودن « مقدمات انسداد » اين بحث پيش مىآيد كه آيا نتيجه مقدمات انسداد ، حجيت ظن به واقع حكم واقعى است يا حجيت ظن به طرق و اسبابى كه تعبدا مكلف را به واقع مىرساند ، و يا هر دو .
در صورتى كه نتيجه مقدمات دليل انسداد ، حجيت ظن به واقع باشد ، اگر عادلى از راه خبر واحد كه حجيت آن ظنى است از حرمت يا وجوب چيزى خبر داد ، اين خبر در صورتى حجت است كه مكلف ، به حكم وجوب يا حرمت ظن پيدا كند ، ولى اگر فقط به حجيت خبر واحد عادل ظن پيدا كرد ولى ظن به حكم براى او حاصل نشد چنين ظنى اعتبار ندارد .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 613 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ( المحشى ) ، ج 3 ، ص 413 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص ( 295 - 293 ) .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 142 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 212 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 409 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 478 .
ظن حجت
ر . ك : اماره معتبر
ظن خاص
ظنّ حاصل از امارات معتبر نزد شرع ظن خاص ، مقابل ظن مطلق ، و به معناى هر ظنى است كه دليل