جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 334 .
غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 287 .
ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 259 .
ادريس ، عوض احمد ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 74 .
حفظ نسب
ر . ك : حفظ نسل
حفظ نسل
يكى از امور مورد اهتمام شرع و ملاك براى تشريع برخى احكام حفظ نسل ، از مصالح ضرورى است كه شارع نسبت به آن اهتمام داشته و براساس آن احكامى را جعل نموده است .
براى نمونه ، خداوند براى بقاى نسل انسان ، در وجود او نيروى شهوت قرار داده و سپس ازدواج را براى او تشريع نموده و براى جلوگيرى از اختلاط انساب و حفظ نهاد خانواده ، زنا و لواط را تحريم كرده و براى آنها مجازات حد مقرر فرموده است .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 1022 .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 219 .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 318 .
ادريس ، عوض احمد ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 74 .
غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 287 .
حفظ نفس
يكى از امور مورد اهتمام شرع و ملاك براى تشريع برخى احكام حفظ نفس از اقسام مصالح ضرورى است كه مورد اهتمام شارع قرار گرفته و اساس بسيارى از قانونگذارىهاى وى بوده است ، چرا كه انسان موجودى است كه مورد تكريم خداوند مىباشد و خداوند او را بر ديگر آفريدههايش برترى بخشيده و خليفه خود در روى زمين قرار داده و حق حيات را براى او محترم شمرده است . خداوند در قرآن كريم آيات روشنى درباره حرام بودن قتل انسان بىگناه بيان نموده است ، مانند :
وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ . *
« 1 »
همچنين ، براى حفظ نفس ، كيفرها و عقوبتهايى همانند قصاص و ديه مقرر كرده است ، چنانكه مىفرمايد :
« وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها »
« 2 »
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 1021 .
زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 92 .
غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 287 .
ادريس ، عوض احمد ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص ( 72 - 71 ) .
[ حقايق ]
حقايق شرعيه
ر . ك : حقيقت شرعى
حقايق عرفى
ر . ك : حقيقت عرفى
حقايق لغوى
ر . ك : حقيقت لغوى
حقيقت
استعمال لفظ در معناى حقيقى آن حقيقت ، مقابل مجاز و به معناى بهكارگيرى لفظ براى رساندن معناى موضوع له آن است ؛ به بيان ديگر ، استعمال لفظ را در معنايى كه براى آن وضع شده است ، حقيقت مىگويند معناى موضوع له را معناى حقيقى مىنامند مانند : استعمال لفظ « اسد » در معناى « حيوان درنده » .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 27 .
شهيد ثانى ، زين الدين بن على ، تمهيد القواعد ، ص 95 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ص ( 23 - 21 ) .
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 188 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 117 .
فاضل تونى ، عبد اللّه بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 59 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 29 .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 50 .
حقيقت استعمال
استعمال لفظ به قصد خطور معنا در ذهن شنونده حقيقت استعمال ، القاى لفظ و اراده معنا است ؛ به بيان ديگر ، به كارگيرى لفظ به قصد خطور دادن و ايجاد معنا در ذهن شنونده را استعمال گويند .
نكته اول :
اراده استعمالى ، از مقومات استعمال - دلالت تصديقى اولى - و علت جدايى دلالت تصورى از استعمال است .
نكته دوم :
اطلاق ، اعم از استعمال لفظ است و به كارگيرى لفظ به وسيله شخص ديوانه و خواب را نيز ( كه در آنها قصد خطور دادن معنا به ذهن مخاطب وجود ندارد ) شامل مىشود .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 131 .
آذرى قمى ، احمد ، تحقيق الاصول المفيدة فى اصول الفقه ، ص 159 .
بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 33 .
هامش
( 1 ) . إسراء ( 17 ) ، آيه 33 .
( 2 ) . نساء ( 4 ) ، آيه 93 .