ص 24 .
فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص 17 .
جرجانى ، محمد بن على ، كتاب التعريفات ، ص 46 .
ادله اجتهادى
ر . ك : دليل اجتهادى
ادله احتياط
دلايل مورد استناد در اثبات اصل احتياط ادله احتياط ، ادلهاى است كه به منظور اثبات « اصل احتياط » به آنها تمسك شده است .
نيز ر . ك : ادله شرعى احتياط ؛ ادله عقلى احتياط .
محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 216 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 392 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 277 .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص 136 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 5 ، ص 37 و 79 و 117 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 336 .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 339 و 353 .
خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 2 ، ص 81 و 91 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 11 ، ص ( 340 - 290 ) .
ادله احتياط عقلى
ر . ك : ادله عقلى احتياط
ادله احكام
ر . ك : ادله اربعه
ادله اربعه
منابع فقه : قرآن ، سنّت معصوم عليه السّلام ، عقل و اجماع ادله اربعه عبارت است از : كتاب خدا ، سنت معصوم عليه السّلام ، عقل و اجماع ، كه بيشتر علماى اهل سنت و شيعه آن را به عنوان منابع فقه و مصادر تشريع پذيرفتهاند و هريك از آنها به عنوان دليلى معتبر براى استنباط احكام شرعى محسوب مىگردد . اين چهار منبع در اصطلاح فقها و اصوليون « ادله اربعه » ناميده مىشود ، هرچند برخى از اهل سنت به جاى عقل ، از قياس نام بردهاند . « 1 »
مشهور اصوليون ، ادله اربعه را به قيد دليل بودن و صاحب فصول ، مطلق ادله اربعه را موضوع علم اصول دانستهاند .
بدون شك ، قرآن مجيد اولين منبع احكام و مقررات اسلام است ، البته آيات قرآن منحصر در احكام و مقررات عملى نيست ، بلكه در قرآن صدها گونه مسئله طرح شده ، ولى بخشى از آيات حدود پانصد آيه از مجموع آيات قرآن به احكام اختصاص يافته و به نام « آيات الاحكام » معروف شده است .
سنت ، به معناى گفتار ، كردار و يا تأييد ( تقرير ) معصوم عليه السّلام است كه در مورد حجيت آن از نظر كلى بحثى نيست و مخالفى وجود ندارد .
اختلافى كه در مورد سنت وجود دارد آن است كه آيا تنها سنت نبوى صلّى اللّه عليه و آله حجت است يا سنت روايت شده از ائمه عليهم السّلام هم حجت است . شيعه هر دو را حجت مىداند ، اما اهل سنت تنها سنت نبوى را حجت مىداند .
اجماع ، به معناى اتفاق آراى علماى اسلام در يك مسئله است . از ديدگاه علماى شيعه ، اجماع از آن نظر حجت است كه كشفكننده قول معصوم عليه السّلام مىباشد و اتفاق ، بهخودىخود اصالت ندارد ؛ به خلاف نظر اهل سنت كه اتفاق علما يا اهل حل و عقد در نظر آنها اصالت دارد .
اما حجيت عقل ، از نظر شيعه به خاطر قطعى و يقينى بودن احكام آن است و حجيت قطع ذاتى است .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص ( 26 - 19 ) .
خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 239 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 16 .
ادله استصحاب
دلايل مورد استناد در حجّيت استصحاب ادلهاى كه به منظور اثبات ارزش و اعتبار استصحاب به آنها تمسك شده است ، ادله استصحاب ناميده مىشود ، كه عبارت است از :
1 . بناى عقلا ؛ 2 . حكم عقل ؛ 3 . اجماع اصوليون ؛ 4 . روايات .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 458 - 439 ) .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 419 .
همان ، ج 2 ، ص 455 .
مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 60 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 331 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 259 .
حيدرى على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 269 .
خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 737 .
روحانى ، محمد ، منتقى الاصول ، ج 6 ، ص 33 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 17 .
علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 25 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص ( 20 - 19 ) .
طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 8 .
فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص 118 .
ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 2 ، ص 57 .
ادله اصل احتياط
ر . ك : ادله احتياط
ادله اصل برائت
ر . ك : ادله برائت
هامش
( 1 ) . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 417 .