« غبن در زرها زيان است و غبن در رأيها » .
و در اصطلاح فقهاء عبارت از تمليك مال به بيشتر از قيمت واقعى يا به كمتر از آن است . كه در صورت اول مغبون مشترى و در صورت دوم مغبون بايع است .
و به عبارت ديگر چنان كه در حدائق الناضره مىنويسد : غبن عبارت است از خريد و فروش بدون قيمت واقعى .
ثبوت خيار غبن در نظر فقهاى اماميه مشهور بلكه مورد اجماع بوده و مشروط به دو امر ذيل است :
الف - جهل مغبون به قيمت هنگام عقد .
ب - حصول غبن فاحش بطورى كه عادتا قابل تسامح و بخشودنى نباشد « 1 » .
موارد غبن
فقيه حنبلى ابن قدامه مىنويسد : خيار غبن در موارد ذيل ثابت است .
الف - تلقى ركبان يعنى هرگاه خريداران به استقبال كاروانيان بروند و در خريد و فروش آنها را مغبون سازند .
ب - بيع نجش . ر ك : نجش
ج - غبن مسترسل « 2 » .
يعنى مغبون كردن كسى كه به گفتهء شخص اطمينان و اعتماد كند و امر معامله را به وى واگذار نمايد . زيرا استرسال بهمعناى طمأنينه و ثقه مىباشد و در اصل بهمعناى سكون و ثبات است .
و در مكاسب و حدائق مىنويسد : از حضرت صادق ( ع ) مروى است « غبن المسترسل سحت » و اين يكى از ادلهء خيار غبن مىباشد « 3 » .
خيار قبول
هرگاه يكى از متعاقدين ايجاب بيع را بگويد ديگرى مخير است و مىتواند در مجلس عقد قبول كند و يا بيع را رد كند و از اين خيار به خيار قبول تعبير
هامش
( 1 ) . مكاسب شيخ انصارى ، ص 234 ، حدائق الناضره ج 5 ، ص 104 ، الصحاح ج 6 ، ص 2172 .
( 2 ) . المغنى ( ابن قدامه ) ج 3 ، ص 497 ، مغنى المحتاج ج 2 ، ص 36 .
( 3 ) . مكاسب ، ص 235 ، حدائق ج مذكور ، ص مذكور ، مجمع البحرين ، ص 495 « رسل » .