مىنامد « 1 » .
خيار حيوان
هرگاه شخص حيوانى را بخرد تا سه روز حق خيار دارد كه هروقت پشيمان شد حيوان را برمىگرداند و عقد را فسخ مىنمايد و از اين حق تعبير به خيار حيوان مىكنند . و در روايت از آن به شرط تعبير شده است . در ثبوت خيار حيوان براى مشترى بين اماميه خلافى نيست .
و مشهور آن است كه اين حق اختصاص به مشترى دارد و بايع را از آن بهرهاى نيست .
دليل اين سخن اخبار است از جملهء صحيحهء فضيل بن يسار از حضرت صادق ( ع ) است بدين عبارت : « قلت ما الشرط فى الحيوان قال : ثلاثة أيام للمشترى . . . « 2 » »
خيار رؤيت
هرگاه متبايعين اوصافى را در مبيع شرط نمايند و مبيع بر خلاف آن اوصاف باشد ، خيار رؤيت تحقق پيدا مىكند . پس اگر مبيع برتر از وصف مذكور باشد بايع حق فسخ دارد و اگر كمتر از وصف بود مشترى حق خيار دارد . و اگر مطابق وصف باشد بيع از اين نظر لازم است .
دليل خيار رؤيت در نظر اماميه اجماع و قاعدهء لا ضرر است .
بالجمله صحت چنين معاملهاى ( بيع غايب ) نزد فقهاى اماميه منوط به ذكر جنس و وصف است بطورى كه رافع جهالت باشد مانند صافى و پاكى و درشتى در برنج و جوانى و فربهى در حيوانات « 3 » .
اما فقهاى اهل سنت در صحت بيع غايب اختلاف نمودهاند . در كتاب المغنى مىنويسد : اگر مبيع را به صفاتى كه در سلم معتبر است براى مشترى توصيف كند اكثر اهل علم گفتهاند بيع صحيح است و در كتاب مغنى المحتاج مىنويسد :
أظهر عدم صحت بيع غايب است .
هامش
( 1 ) . المغنى ( ابن قدامه ) ج 4 ، ص 307 .
( 2 ) . حدائق الناضره ج 5 ، ص 100 ، متاجر ( شيخ انصارى ) ص 224 ، شرح لمعه ج 1 ، ص 283 .
( 3 ) . حدائق الناضره ج 5 ، ص 107 ، مكاسب ( شيخ انصارى ) ص 249 .