است شامل مىشود ، روز قيامت و آنچه از حقايق كه در آن روزگار آشكار مىشود و به آن مربوط است ، از بعث و حساب و جزا ، از آشكارترين مصداقهاى وعدههاى الاهى است كه وقوع پيدا خواهد كرد ، و چنان است كه چون مدت ظهور اين وعده برسد ، هستى شاهد پيشامدهاى جهانى هولناكى خواهد شد از قبيل پنهان شدن ستارگان و شكافتن آسمان و از هم پاشيدن كوهها ، و بزرگتر از همه اينها ، گواهى دادن فرستادگان خدا درباره امتهاى خود در هنگام حساب و جدايى افتادن ميان مردمان و سرنوشتهاى ايشان كه خدا اين كار را براى روز جدايى باز گذاشته ، و تو نمىدانى كه آن چگونه روزى است :
لِيَوْمِ الْفَصْلِ * وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الْفَصْلِ
- روزى مهيب و هولناك است ، بدان جهت كه در آن سرنوشتهاى مردمان از يكديگر جدا مىشود ، پس واى بر كسانى كه فرستادگان خدا را در گواهى دادن عليه ايشان دروغگو خواندند و آنچه از عذاب شديدى كه پروردگارشان بر ايشان فرو خواهد ريخت ( آيات 8 - 15 ) .
/ 203 على رغم آن كه قرآن ما را متوجه منظرههاى آن روز جهان ديگر مىسازد و از سرنوشت تكذيبكنندگان خبر مىدهد ، يا با آگاهى يافتن نسبت به حقايق مستقل آدمى بتواند ايستار تكذيب خود را درمان كند ، خداوند متعال به اين اندازه اكتفاء نمىكند ، بلكه از ما مىخواهد كه از عاقبت مجرمان جديد پس از مجرمان قديم عبرت بگيريم ، چه هر كس در اين باره بينديشد به واقعيت سنّت جزا و مكافات پى خواهد برد ، و اين يك به نوبه خود او را به واقعيت داشتن آخرت به اعتبار بزرگترين و شاملترين تجلى جزا و پاداش در واقعيت حيات رهبرى خواهد كرد
فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
( آيات 16 - 19 ) .
قرآن ميان آفرينش آدمى و حقيقت آخرت ارتباطى برقرار مىسازد ، و اين بدان سبب است كه آفرينش وى با همه گوناگونيها و تقديرها از حكمت آفريدگار حكايت مىكند ، و از اين كه او بيهوده مردمان را نيافريده و آنان را بيهوده به حال خود رها نكرده است ، و اين چيزى است كه جز از طريق ايمان آوردن به آخرت تكميل پيدا نمىكند كه عنوان حكمت الاهى و پايان كار و هدفى از آدمى است كه