[ طرق إثبات الارتداد ]
[ مسألة 9 - يثبت الارتداد بشهادة عدلين وبالإقرار ، والأحواط إقراره مرّتين ولا يثبت بشهادة النساء منفردات ولا منضمّات . ]
شرح
راه اثبات ارتداد
ارتداد به شهادت دو عادل و به اقرار ثابت مىشود . احتياط در دو مرتبه اقرار است ؛ و با شهادت زنان به تنهايى يا به انضمام مردان ثابت نمىگردد . ارتداد با شهادت دو مرد عادل بدون ترديد ثابت مىشود ؛ و دليلش ، عموم دليل حجّيت بيّنه است . هرجا كه دليلى بر خلاف اين عموم نداشتيم به آن اخذ مىكنيم . در باب زنا و لواط ، دليل خاصّ بر چهار شاهد دلالت داشت . دست از اين عموم برداشتيم ؛ ولى در باب ارتداد چنين دليل خاصّى نداريم . ارتداد يكى از موضوعهاى خارجى است و با بيّنه ثابت مىشود . ارتداد با اقرار نيز ثابت مىشود . اگر ما باشيم و عموم دليل « إقرار العقلاء على أنفسهم جايز » ، « 1 » يك اقرار كافى است ؛ همانطور كه در حقوق مالى به اقرار واحد ترتيب اثر مىدهند . ليكن ورود قسمتى از روايات در باب حدود كه مكرّراً به آنها اشاره كردهايم مبنى بر اين كه اقرار به منزلهى شهادت است - همانطور كه در روايت اقرار زن آبستن نزد اميرمؤمنان عليه السلام امام پس از هر اقرارى فرمود : « . . . أللّهم إنّها شهادة . . . أللّهم إنّهما شهادتان . . . أللّهم هذه ثلاث شهادات . . . أللّهم إنّه قد ثبت عليها أربع شهادات . . . » - « 2 » سبب حدوث شبههى زير شده است : اگر اقرار به منزلهى شهادت است ، هرجا كه دو شاهد نياز بود ، پس دو اقرار نيز لازم است . امام راحل رحمه الله به سبب اين شبهه احتياط واجب كردهاند ؛ زيرا ، حدّ در اينجا يا قتل است و يا منتهى به قتل مىشود . بنابراين ، خيلى جرئت مىخواهد با يك اقرار كار را تمامهامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 16 ، ص 111 ، باب 3 از ابواب كتاب الاقرار ، ح 2 .
( 2 ) . همان ، ج 18 ، ص 377 ، باب 16 از ابواب حدّ زنا ، ح 1 .