فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ
رويهاى خويش بشوييد . و حدّ روى از قصاص موى سر است تا طرف زنخ ، تا با منبت دو گوش . آب مطلق درين موضع محدود براندن در وضو فرض است ، و محاسن كشيده كه ازين موضع درگذشته باشد شافعى را در شستن آن دو قول است : بيك قول واجب نيست ، و اين موافق مذهب ابو حنيفه است ، و بقول ديگر واجب است ، و آن قول صحيح است و مذهب اصحاب ، مگر مزنى كه اختيار وى قول اول است .
وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ
- قومى گفتند : مرافق در تحت غسل نشود ، كه الى بمعنى حدّ و غايت است ، چنان كه آنجا گفت :
ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ
، و اين درست نيست و فتوى عامهء علما بر آن نيست . عامهء علما بر آنند كه مرافق در تحت غسل شود ، و الى بمعنى مع است ، كقوله تعالى :
وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى قُوَّتِكُمْ
، اى مع قوتكم ،
وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ
، اى مع اموالكم ،
فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ
،
مَنْ أَنْصارِي إِلَى اللَّهِ
. و
روى جابر : « ان النبى ( ص ) كان اذا توضأ ادار الماء على مرفقيه » .
دو دست با هر دو مرفق بشستن در وضو واجب است ، از بهر آنكه اقامت مصالح تن بر دو دست ميگردد ، و دو دست به دو مرفق ميگردد تا برفق بمصالح خويش برسد .
وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ
- مذهب مالك و مزنى مسح همهء سركشيدن واجبست در وضو ، از بهر آنكه اين « با » معنى تعميم نهند ، چنان كه جاى ديگر گفت تعالى و تقدس :
فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ
، و اين مذهب درست نيست ، و تعميم باطلست ، لما
روى المغيرة بن شعبه : « ان النبى ( ص ) مسح بناصيته ، و على عمامته » .
ابو حنيفه گفت : قدر واجب مسح ربع سر است . ابو يوسف گفت : مسح نيمهء سر . شافعى گفت : چندان كه اسم مسح بر آن افتد كفايت باشد و فرض گذارده شود . گفتا و اين با باء تبعيض است ، چنان كه گويند :
مسحت يدى بالمنديل ، فانه يسمى ماسحا ، و ان كان مسح بعضه .
اما كمال مسح بمذهب شافعى در تكرار است ، و مذهب ابو حنيفه در استيعاب ، و