كما يقال : وقفت على كلام فلان اى عرفته ، و قيل : وقفوا على مسئلة ربهم و توبيخه اياهم ، يؤكد ذلك قوله :
أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ
؟ اى هذا البعث ، فيقرون حين لا ينفعهم ذلك ، و يقولون : بلى و ربنا ، فيقول اللَّه : فذوقوا العذاب بكفركم . « قال » كه در اول گفت ، جواب « اذا » است . قالوا جواب سؤالست . « قال » كه در آخر گفت جواب اقرار است . اول خدا گويد :
اين بعث كه مىبينيد راست نيست ؟ ايشان جواب اين سؤال توبيخ دهند ، و گويند :
بلى و ربنا ، حق است و راست . پس اللَّه گويد بجواب اقرار ايشان : پس اكنون عذاب ميچشيد به آنچه كافر شديد ، و حق نپذيرفتيد .
قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ
- يعنى بالبعث الذى فيه جزاء الاعمال . در قرآن فراوان بيايد ذكر لقاء اللَّه ، و مراد به آن رستاخيز است . و همچنين در خبر مصطفى ( ص ) بيايد ، چنان كه گفت ( ص ) :
« لقاءك حق » .
جاى ديگر گفت :
لقى اللَّه و هو عليه غضبان .
لقى اللَّه اجذم . لقى اللَّه و عليه اثم صاحب مكس . ما منكم من احد الا و هو يلقى اللَّه ليس بينه و بينه ترجمان . لقى اللَّه و ما عليه خطيئة .
قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ
- ميگويد : زيانكار و نوميد شدند ايشان كه دروغ شمردند خاستن از گور ، و شدن پيش خداى جل جلاله تا جزاء اعمال بينند .
حَتَّى إِذا جاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً
يعنى كذبوا الى ان ظهرت الساعة بغتة فأقلعوا بالندامة فى وقت لا ينفع الندامة . دروغ شمردند تا آن گه كه ناگاه رستاخيز درآمد ، و ايشان پشيمانى خوردند ، در وقتى كه پشيمانى سود نداشت ، و گفتند :
يا حَسْرَتَنا عَلى ما فَرَّطْنا فِيها
! اين در قيامت باشد كه كافران منازل خويش بينند از بهشت كه بمؤمنان دهند . مصطفى ( ص ) گفت در تفسير اين آيت :
يرى اهل النار منازلهم من الجنة ، فيقولون : يا حسرتنا .
و
قال ( ص ) : « لا يدخل النار احد الا رأى مقعده من الجنة لو احسن ليكون عليه حسرة » .
گويند : يا حسرتنا ! يا دردا و دريغا ! بر آن تقصير كه كرديم اندر دنيا در طاعت خداى و