قراءت مكى و بو عمرو است بر معنى استقبال ، يعنى
لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ
، و قراءت باقى بفتح الف است يعنى - لا يحملنكم بغض قوم على الاعداء ، لأنهم صدوكم عن المسجد الحرام فيما مضى ، لأن الصد كان قد تقدم من المشركين قبل نزول هذه الآية ، لانها نزلت بعد عام الحديبية .
وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ
اى - لا يحملنكم ، يقال جرمنى فلان على أن صنعت كذا ، اى حملنى . ميگويد : بعض اهل مكه بسبب آنكه شما را از مسجد حرام باز داشتند سال حديبيه ، شما را به آن مياراد كه اندازه درگذاريد ، و بر حجاج يمامه افزونى جوييد ، و آنچه محرم است حلال گردانيد .
وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى
- گفتهاند : بر و تقوى اينجا اسلام و سنت است ، و اثم و عدوان كفر و بدعت ، و از مصطفى ( ص ) پرسيدند كه بر و اثم چيست ؟ جواب داد كه :
« البرّ ما انشرح له صدرك ، و الاثم ما جاءك فى صدرك ،
و بروايتى ديگر گفت :
« البرّ حسن الخلق ، و الاثم ما جاءك فى نفسك و كرهت ان يطلع عليه الناس » .
و گفتهاند : هر معروفى كه اللَّه تعالى بر بنده فريضه گردانيده است ، يابنده بطوع خود در آن شروع كرده ، و بجاى آورده ، آن بر است ، و هر حدى كه خداى تعالى در شريعت نهاد ، و هر اندازه كه پديد كرد چون بنده بر آن اندازه بايستد ، و آن حدود بجاى آرد ، آن تقوى است . و اثم حدود شرائع از جاى خود بگردانيدنست ، و عدوان از حق بيرون شدن و بر خود و بر خلق خدا ستم كردن . پس تحذير كرد و گفت :
وَ اتَّقُوا اللَّهَ
و لا تستحلوا محرما ،
إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ
اذا عاقب . عقوبت و عقاب آنست كه با جانى گردد بر عقب جنايت او از پاداش بد .
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ
- اين آيت
ما يُتْلى عَلَيْكُمْ
است كه در اول سورة ياد كرد و شرح اين چند كلمات در سورة البقره رفت ، تا آنجا كه گفت :
وَ الْمُنْخَنِقَةُ
، منخنقه آن شتر يا گاو و يا گوسفند است كه بخوه كشته شود ، چنان كه رسن در گردن وى افتد تا بميرد ، يا در دام صياد رشتهء دام در حلق وى افتد و بميرد و بكارد نرسد ، و موقوذه آنست