بتشديد و تخفيف در لغت است از دو گروه عرب - معنى هر دو يكسانست ، اما بتشديد قراءت نافع است و حمزه و كسايى و حفص . باقى بتخفيف خوانند ، ميگويد : زنده از مرده بيرون مىآرى و مرده از زنده . اين مرده نطفه است ، و خايهء مرغ ، و تخم نبات ، و شب تاريك . و اين زنده جانور است ، و نبات ، و روز روشن . اين از آن بيرون مىآرد و آن ازين .
وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ
- به غير تضييق و تقتير . و شرح اين در سورهء البقره رفت .
قوله
لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ
- اين در شأن قومى آمد از مومنان كه پنهان دوستى داشتند با جهودان . رب العالمين ايشان را از آن باز زد و نهى كرد و گفت : مبادا كه مؤمن كافر را بدوستى گيرد . همانست كه گفت :
لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ .
و جاى ديگر گفت :
وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ .
مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ
اى من غير المؤمنين و سواهم . ميگويد : بيرون از مؤمنان كسى را بدوست مگيريد ، اين استحثاث مؤمنان است از ربّ العالمين بدوستى گرفتن يكديگر را ، و پسند آن بنزديك خداى . و اليه الاشارة بقوله :
وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ
. ولىّ دوست بود از دل ، مدار او مداجات ، و آميختن به ظاهر نه اولياء باشند .
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ
الاتخاذ .
فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ
اى فارق دينه و برئ اللَّه منه . و ميگويد : هر مومن كه موالات گيرد با كافران اللَّه ازو بيزارست يعنى از تولّاى وى بيزارست ، نپذيرد خداى طاعت وى ، و نپسندد .
إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً
و تقاة و تقيّة و اتقاء و توقى يكى است ، و جمع تقاة تقى است .