الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ
- يعنى ينتظرون بكم الدّوائر . اين منافقان گوش ميدارند تا خود حال چون بر شما گردد ؟ اگر شما را بر جهودان فتحى و غلبهاى بود ، خويشتن را غازى شمرند ، و نصيب غنيمت خواهند . همانست كه در سورة عنكبوت گفت :
وَ لَئِنْ جاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ
.
وَ إِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ
- يعنى دولة و ظهورا على المسلمين كما كان يوم احد ، قال المنافقون للكافرين :
أَ لَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ
اى : ا لم نغلب عليكم ؟
ا لم نحط بكم من جوانبكم ؟ و قيل معناه : ا لم نخبركم بعزيمة محمد و أصحابه ؟ و نطلعكم على سرّهم ؟
وَ نَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
اى ندفع عنكم صولة المؤمنين .
و اين آن بود كه منافقان با مؤمنان بودند بر معسكر ، و بر كافران زور نكردندى ، و دستها كشيده داشتندى از كشتن ايشان ، اگر چنان بودى كه ظفر مؤمنانرا بودى ، مؤمنانرا گفتنديد « 1 » كه نه ما با شما بوديم ؟ و اگر ظفر كافران را بودى ايشان را گفتنديد « 2 » نه بر شما دست يافته بوديم ، و شما را بكوشيديم ، و گزند نكرديم ، سپاس بر ايشان نهادنديد « 3 » و با ايشان دست افكندنديد « 4 » .
فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ
- خداى ميان مؤمنان و منافقان روز رستاخيز حكم كند . يعنى كه امروز شمشير از ايشان برداشت ، و عقوبت ايشان با روز رستاخيز گذاشت .
وَ لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا
- روا باشد كه اين در دنيا بود ، و مؤمنان اصحاب رسول خدااند . يعنى كه كافران را بر اصحاب رسول خدا در دنيا دسترس نيست ، و ظفر و دولت نيست ، و روا باشد كه اين در قيامت بود ، كه كافران را بر مؤمنان راهى نبود ، و حجّتى نباشد ، مؤمنان در ناز و نعيم باشند ، و كافران را و منافقان را با ايشان در آن مشاركت نه ، چنان كه در دنيا بود . و قيل :
هامش
( 1 ، 2 ) - نسخهء ج : گفتندى .
( 3 ، 4 ) - نسخهء ج : نهادندى . . . افكندندى . )