إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ خَوَّاناً أَثِيماً
- ميگويد : اللَّه دوست ندارد هر خيانتكارى دروغ زن . اثم نامى است از نامهاى دروغ ، و اين صفت طعمة بن ابيرق است كه خيانت كرد در درع دزديدن ، و دروغ گفت ، كه به ديگرى وابست ، و از خود بيفكند .
يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَ لا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ
- گفتهاند : معنى آنست كه شرم ميدارند اين قوم از مردمان ، و خيانت خويش از ايشان پنهان ميكنند ، و شرم نمىدارند از خداى ، كه نهانهاى ايشان ميداند ، و بعلم با ايشانست ، و به آنچه در شب مىسگالند با يكديگر ، كه چگونه اين دزدى بر ديگرى بنديم ، و از رسول خدا درخواهيم تا ما را مبرّا كند ، ربّ العزّة اين همه ميداند ، و به روى هيچ چيز « 1 » ازين پوشيده نيست ، اينست كه گفت :
وَ كانَ اللَّهُ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطاً
» قومى از جهميان و معتزله تعلّق كردند به اين آيت كه :
وَ هُوَ مَعَهُمْ
، گفتند كه : خداى عزّ و جلّ همه جاى هست ، و در هر مكانى او را يابند ، و عجب آنست كه اين سخن بگفتند ، و آن گه خود نقض كردند ، و گفتند بر عرش نيست ، و لا محاله عرش هم از جمله مكانها است ، و از هر مكانى شريفتر و عظيمتر است . چونست كه هر جاى نجاستى و هر شكم سگى را مكان وى ميپسندند ، و عرش شريف و عظيم را مىنپسندند . نيست اين سخن ايشان و معتقد ايشان جز باطل ، و بيهوده ، و محض زندقه و الحاد . و معنى قول خدا جلّ جلاله :
وَ هُوَ مَعَهُمْ
آنست كه بعلم با ايشان است ، ميداند آنچه ايشان ميگويند ، و بر وى هيچ چيز از افعال ايشان پوشيده نه ، و اگر اين بمعنى ذات بودى ، اين آيت كه :
أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ
معنى نداشتى .
هامش
( 1 ) - نسخهء ج : هيچيز . )