النوبة الثالثة
قوله تعالى :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً
الآية - هم نداست و هم تنبيه ، هم اشارتست و هم شهادت ، و هم حكم يا نداست : « ايّها » تنبيه است ،
الَّذِينَ
اشارت است ،
آمَنُوا
شهادت است ،
لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً
حكم است ، و بيان حكم آنست كه اين زنان مستضعفاناند ، و در تحت قهر شما اسيرانند . نگر تا ايشان را نرنجانيد ، و از راه تلبيس و تدليس بر ايشان حكم نكنيد ، و قهر نرانيد ، و آنچه شرع نپسندد از ايشان در نخواهيد ، بلكه با ايشان بمعروف زندگانى كنيد .
وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ
اى بتعليم الدّين و التّأدّب باخلاق المسلمين . راه دين و ديانت بايشان نمائيد ، و آداب مسلمانى و شريعت ايشان را در آموزيد ، و ايشان را از آتش بپرهيزيد ، چنان كه جاى ديگر گفت :
قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً
. آداب صحبت در معاشرت با ايشان نگه داريد ، و رنج ايشان احتمال كنيد ، و بار خدمت و رنج خويش بر ايشان منهيد . هر چند كه از روى ظاهر على الخصوص زنان را ميگويد ، امّا از روى اشارت على العموم همهء مسلمانان را ميگويد .
نگريد تا خويشتن را به هيچ وقت بر هيچ مسلمان حقّ و فضل واجب نبينيد ، و از مهينان خويش خدمت نخواهيد ، و بر كمينان زور نكنيد . و بر اهل ضعف صولت ننمائيد ، بلكه در مراعات و مواسات ايشان بكوشيد ، و بايشان تقرّب كنيد .
به داود ( ع ) وحى آمد كه : اى داود اگر شكستهاى بينى در راه ما ، يا دل شدهاى در كار ما ، نگر تا او را خدمت كنى ، بلقمهاى نان ، بشربتى آب به دو تقرّب جويى ، و در بر آفتاب نور دلش بنشينى . اى داود دل آن درويش درد زده مشرقه آفتاب نور ماست ! آفتاب نور جلال ما پيوسته در غرفهء دل او مىتابد .