وَ بَثَّ
اى اظهر و نشر و فرّق ،
وَ خَلَقَ مِنْها
اى من آدم و حوا
رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً
يقول خلقا كثيرا من رجال و نساء ، يقال الف امّة . گفتهاند درين آيت تقديم و تأخير است يعنى رجالا و نساء كثيرا ، كه زنان در جهان از مردان بيشاند ، و در خبر است از مصطفى ( ص ) كه در آخر الزّمان زنان چندان باشند كه پنجاه زن را يك قيّم بود .
بَثَّ
در كثرت گويند چيز فراوان را ، يقال بثثتك حديثى ، و ابثثتك .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ بِهِ
- مخفف و ممدود قراءت كوفى است ، اصل ان تتسائلون ، تاء دوم را حذف كردند زيرا كه اجتماع دو حرف متقارب گران داشتند .
باقى قرّاء تسّائلون خوانند بتشديد سين . و مراد هم تتسائلون است ، لكن آن تا كه كوفيان حذف كردند اينان در سين مدغم كردند ، و ادغام تا در سين نيكو است ، زيرا كه هر دو از حروف طرف زباناند ، و اصول ثنايا ، و هر دو مهموساند .
وَ الْأَرْحامَ
بخفض ميم قراءت حمزه است ، معطوف بر ضمير اسم اللَّه ، و آن چنانست كه عرب گويد : اسألك باللَّه و الرحم ، و عطف بر مضمر مجرد و بى اعادت جارّ قومى از نحاة كوفه روا داشتند . و برين معنى بيتها انشاد كردهاند ، و بدان استشهاد نموده ، و اين متداول است ميان ايشان ، لكن از جهت قياس ضعفى دارد ، زيرا كه عرب نگويد مررت به وزيد ، بى اعادت جار ، لكن گويد مررت به و بريد ، مع اعادة الجار ، قال اللَّه تعالى :
فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ
. باقى قراء
وَ الْأَرْحامَ
بنصب خوانند ، عطفا على اسم اللَّه تعالى ، يعنى فاتّقوا اللَّه فلا تعصوه ، و اتّقوا الأرحام فلا تقطعوها .
و معنى الآية : اتّقوا اللَّه الّذى تتسائلون فيما بينكم حوائجكم و حقوقكم به ، فيقول بعضكم لبعض : اسئلك باللَّه ، انشدك باللَّه . ميگويد : بپرهيزيد از خشم آن