مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ
- سبب نزول اين آيت آن بود كه ام سلمه گفت : يا رسول اللَّه چونست كه اللَّه تعالى همه ذكر مردان مىكند در هجرت ، و ذكر زنان نمىكند ؟ ربّ العالمين اين آيت بجواب وى فرستاد كه : مزد هيچ كارگر ضايع نكنم از مردان و از زنان شما كه مؤمنانايد ، و معنى
بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ
آنست كه : شما همه از يكديگرايد ، يكديگر را برادران و خواهران ، و يكديگر را همدينان ، و يكديگر را خويشان . يعنى خويشى در دين ، و در نصرت ، و در موالات ، چنان كه جايى ديگر گفت :
وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ
. و گفتهاند :
معنى آنست كه : حكم همگان در ثواب يكسان است .
فَالَّذِينَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ
- اين مصطفى ( ص ) است و مهاجرة الأولى آنان كه مشركان ايشان را از مكه بيرون كردند .
وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي
- يعنى فى طاعتى و دينى ، اين سابقان مسلماناناند .
وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا
اين عامّهء مهاجراناند . قراءة حمزة و الكسائى « و قتلوا و قاتلوا » يعنى قتل بعضهم و قاتل من بقى منهم . و قيل : فيه اضمار « قد » ، اى : و قتلوا و قد قاتلوا . مكى و شامى
وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا
مشدّد خوانند ، يعنى : انّهم قطعوا فى المعركة . باقى
وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا
بتخفيف خوانند ، اى : قاتلوا حتى قتلوا .
لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ
الآية ،
روى عبد اللَّه بن عمير ، قال : سمعت رسول اللَّه ( ص ) يقول : انّ اللَّه عزّ و جلّ يدعو يوم القيامة بالجنّة ، فتأتى بزخرفها و زينتها ، فيقول الرّبّ : اين عبادى الّذين قاتلوا فى سبيل اللَّه ، و اوذوا فى سبيلى ، و جاهدوا فى سبيلى ؟
ادخلوا الجنّة به غير حساب و لا عذاب . فتأتى الملائكة فيسجدون و يقولون : نحن نسبّح اللّيل و النّهار ، و نقدّس لك ، من هؤلاء الّذين آثرتهم علينا ؟ فيقول الرّبّ :
هؤلاء عبادى الّذين اوذوا فى سبيلى . فتدخل عليهم الملائكة و تقول :
سَلامٌ عَلَيْكُمْ