معنى انزال چيزى از بالا به زير آوردن است . يعنى كه فريشتگان را از آسمان به زمين فرو فرستادند ، دليل است اين كه فريشتگان را مقام در آسمان است . همانست كه جاى ديگر گفت :
إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ
آن گه ربّ العالمين تصديق وعد خويش را گفت :
بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا
يعنى من گفتم كه خداوندم
بَلى
چنين كنم ، اگر شما صبر كنيد در جنگ دشمن و از معصيت خدا و مخالفت فرمان رسول وى بپرهيزيد .
وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا
اصل « فور » از فارت القدر و التّنّور است . از ابن عباس روايت كردند كه معنى فور اينجا قصد است و شتاب . مجاهد گفت : خشم است . ميگويد : و بشما آيد دشمن بشتاب از سر خشم كه دارند . وجهى ديگر گفتهاند :
وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ
وقف است ، آن گه گويى
هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ
، و معنى آنست كه هذا ربّكم يمددكم ، آنكه آن خداى شما است كه مدد دهد شما را بپنج هزار فريشتگان .
مُسَوِّمِينَ
بكسر واو قراءت مكى و بصرى و عاصم است . و معنى تسويم نشان بر كردن است ، و سومة نشان بود ؛ يعنى آن فريشتگان خود را و اسپان را بنشان جنگيان نشان كرده بودند . و اين عادت مستمر است ميان مبارزان در جنگها كه نشان جنگ بر خود كنند يا بر اسپ . گفتهاند : نشان ايشان آن بود كه بر اسپهاى ابلق بودند با عمامههاى زرد ، و گفتهاند : با عمامههاى سپيد سرهاى آن ميان دو كتف فرو گذاشته و موى در گردنها و دنبهاء اسپان افكنده . بعضى علماء گفتند : تسويم اينجا فرو گذاشتن است ، يقال سوّمت الإبل و اسمته . شتران را كه فرا علف گذارند سائمة گويند ؛ يعنى آن فريشتگان اسپان خود را فرا سر كفار گذاشتند تا ايشان را مقهور و مغلوب كردند .
قوله :
وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرى لَكُمْ
تا آنجا كه گفت
فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ
- معنى هر سه آيت درهم بسته است ، ميگويد : اللَّه نكرد پارسال در جنگ بدر آن