وَ إِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ
- عرب گويند : « فلان يعضّ علىّ الانامل » فلان كس بر من مىانگشت خايد ، در كين و خشم . و گويند : عضّ على هذا الأمر بالنّواجذ » . اى لزمه . و غيظ خشمى است ميان غضب و غم . غضب آن خشم است كه با آن قدرت انتقام بود ، و غم آن خشم است كه با وى قدرت انتقام نبود ، و غيظ ميان هر دو است ، قدرت بر انتقام دارد لكن نه تمام بود . ازين جاست كه غيظ در صفت بارى تعالى نيامده است .
قوله :
قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ
- ميگويد : يا محمد ايشان را اين دعاگوى كه بخشم و درد خويش ميباشيد تا بوقت مرگ ، كه اين مراد شما از بد خواست مسلمانان بر نخواهد آمد .
إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
- نظير اين در قرآن فراوانست :
يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ
و
يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ
و
يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى
.
روى عن ابى الجوزاء قال : لأن يجاورنى القردة و الخنازير معى فى دارى احبّ الىّ من ان يجاورنى صاحب بدعة ، و لقد دخلوا فى هذه الآية
تُحِبُّونَهُمْ وَ لا يُحِبُّونَكُمْ وَ تُؤْمِنُونَ بِالْكِتابِ كُلِّهِ
الآية .
قوله تعالى :
إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ
. اصابت و مسّ دو لغتاند كه استعمال كنند هم بخير و هم بشرّ . امّا اصابت بشرّ مخصوص است ، اگر چه به خير نيز استعمال ميكنند . و حسنة ايدر غنيمت و نصرت است ، و سيّئة شكستگى و هزيمت .
ميگويد : منافقان ، چون شما را نصرت و غنيمت پيش آيد ، دلتنگ شوند ؛ و چون كسر و هزيمت بود ، شاد شوند . ربّ العالمين گفت :
وَ إِنْ تَصْبِرُوا
على ما تسمعون من اذاهم
وَ تَتَّقُوا
مخالطتهم و مقاربتهم ،
لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً
اگر شما كه مؤمنانايد ، بر اذاى ايشان صبر كنيد ، و از مخالطت ايشان بپرهيزيد ، هرگز كيد ايشان بر شما زيان نكند ، كه اين صبر و تقوى مايهء احسانست ، و خداى مزد محسنان