النوبة الثانية
قوله تعالى :
مَثَلُ ما يُنْفِقُونَ
- گفتهاند : اين نفقات مشركين مكه است در معاداة مصطفى ( ص ) . چنان كه جاى ديگر گفت :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
الآية . . . ربّ العالمين در آيت پيش باز نمود كه كافران را مال و فرزند هيچ به كار نيايد ، و سودمند نبود . و ذلك فى قوله :
لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ
و درين آيت بيان كرد كه سودمند نيست ايشان را ، و زيان كارى نيز هست ، هم چنان كه باد سرد كشتزار را بزيان آرد ، و هلاك كند ، آن انفاق مال ايشان را هلاك كند و بعقوبت رساند . مجاهد گفت : اين نفقات ببعضى كفّار و در بعضى احوال مخصوص نيست ، بلكه نفقات و صدقات همهء كفار است در همهء احوال . يعنى هر نفقه كه كافر كند ، بهر چه كند وى به آن معاقب است ؛ چنان كه مؤمن بهر چه نفقه كند ما دام كه محظور و محرّم نبود وى به آن مثابست . و لهذا
قال النبى ( ص ) : « انّ المؤمن ليؤجر فى كلّ شىء حتّى اللّقمة يضعها فى فىّ امرأته »
و
قال لسعد : انّك لتؤجر فى نفقتك كلّها حتّى اللّقمة تضعها فى فىّ امرأتك »
و وجه اين قول آنست كه مؤمن هر چه گيرد و دهد بر جاى خويش بود ، و موافق شرع و دين ، و كافر بخلاف اين كند . لا جرم حال وى خلاف حال مؤمن بود . و گفتند : انفاق مال اين جايگه مثال اعمال كافرانست در حال كفر و شرك . ميگويد : اعمال ايشان روز حاجت ايشان به بىمنفعتى و بىحاصلى همچون آن كشت زارست سرمازده ، كشته سوخته ، كه ايشان را به كار نيايد ، و منفعت نكند ، همانست كه جاى ديگر گفت :
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ ،
الآية و قال تعالى :
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ
الآية .
و آنچه گفت :
ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ
- يعنى زرعوا الحرث فى غير وقته . ميگويد :