بر حسب گفت و اعتقاد مسلمانان گفتند ، نه بر حسب اقرار و اعتقاد خويش .
وَجْهَ النَّهارِ
اوّل روز است به حكم آنكه اوّل چيزى از مردم كه استقبال تو كند در مواجهت ، روى وى باشد . اوّل روز را به آن باز خوانند ، و بسبب آنكه شريفترين جوارح روى است ، در چيزهاى شريف نيكو استعمال كنند ، گويند : « هذا وجه الثّوب و غيره » .
در معنى اين آيت وجهى ديگر گفتهاند و آن آنست كه : جهودان پيش از بعثت مصطفى ( ص ) از وى خبر دادند و نعت و صفت وى گفتند ، پس چون ديدند كه رياست ايشان بوى باطل خواهد شد ، پشيمان گشتند . با يكدگر گفتند كه : ما از عوام و سفلهء خويش از محمد ( ص ) خبر داديم و گفتيم آنچه گفتيم ، و اكنون اگر بيك دفعه او را دروغ زن داريم متّهم شويم . راه آنست كه ببعضى ايمان آريم و ببعضى نه . يعنى اوّل چنان نمائيم كه ما او را راست گوى مىپنداريم ، پس او را دروغزن گيريم . و آن گه ايشان يك بار اظهار ايمان كردند و يك بار اظهار كفر . ربّ العالمين گفت :
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً
الآية .
النوبة الثالثة
قوله تعالى :
يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْراهِيمَ
الآية . . . از روى حقيقت اين آيت اشارتست بلطف خداى با بندگان ، و پسنديدن طاعت ايشان ، و جزاء آن دادن به اضعاف كردار ايشان . خليل اللَّه ( ع ) كه در راه توحيد منزل داشت و در حقيقت تفريد هر چيز جز اللَّه بگذاشت ، و همه درباخت ، مال بمهمان داد ، و فرزند بقربان داد ، و خود را بنيران . ربّ العالمين آن از وى بپسنديد ، و حكايت كرد از وى ، و گفت :
فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي إِلَّا رَبَّ الْعالَمِينَ
ابراهيم ( ع ) آنست كه هر چه دون ماست همه را بدشمن گرفت ، و دوستى ما بر همه اختيار كرد ، به زبان حال گويد :