است و مهربانى نمودن ، پس مغفرت بليغتر از عفو است ، و رحمت تمام تر از مغفرت ، ازين جهت به اول عفو گفت و به آخر رحمت .
أَنْتَ مَوْلانا
- در لغت عرب - مولا - را معانيست : - المولى هو اللَّه ، و المولى ابن العم ، و المولى هو المعتق و كذلك المعتق ، و المولى الناصر ، و المولى الزوج ، و اصلها كلها من الولى ، فهو مفعل من الولى و هو القرب ، فالمولى ما لزمك من شيء او لزمته . و منه قوله تعالى
مَأْواكُمُ النَّارُ ، هِيَ مَوْلاكُمْ
و المولى فى اسماء اللَّه تعالى معناه الناصر العاطف القريب و كذلك الولىّ .
أَنْتَ مَوْلانا
- معنى آنست كه تو خداوند و يار مايى ، دارنده و باز دارنده و نگه دار مايى ، پذيرنده و دستگير و داورى دار مايى .
فَانْصُرْنا
نصرت و نصر در لغت عرب يارى دادن بود و روزى دادن بود ، ارض منصورة اى ممطورة . من كان يظن ان لن ينصره اللَّه - اى لن يرزقه اللَّه . و ناصر و نصير يارست و منتصر كينه كش .
فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
- ميگويد - يارى ده ما را بر گروه كافران .
اجابت دعا آنست كه گفت
وَ كانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ .
و معنى كفر و كفران ناسپاسى است ، و كافر و كفور ناسپاس است ، و كافر ضد مسلمان از آن گرفتهاند ، نه آن ازين ، از بهر آنك كافر ناسپاس نعمت خداى آمد ، نعمت از وى يافت و ديگرى را پرستيد ، و ناسپاسى بد پاداشى بود ، فلا كفران لسعيه ، ازين است . اللَّه ميگويد - بنزديك من بد پاداشى نيست . جاى ديگر گفت
فَلَنْ يُكْفَرُوهُ
يعنى با شما در كردار شما بد پاداشى نيست . و اصل كفر - ستر - است ، نعمت بپوشيدن كه از منعم به سپاسدارى بر تو پديد نيايد ، و از بهر اين برزگر را كافر خوانند ، كه تخم بپوشد در زمين . و عرب شب را كافر خواند ، كه جهان بپوشد ، و ديه را كفر خواند كه مردم را بپوشد به ديوار . و در خبر است « ساكن الكفور كساكن القبور » يعنى ساكن الرساتيق .
آوردهاند كه - معاذ جبل رض هر گه اين سورة البقره خواندى ، چون به آخر رسيدى كه
فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
گفتى - آمين ! و
روى ان النبى صلّى اللَّه عليه و آله و سلم قال - « الآيتان من آخر سورة البقرة من قرأهما فى ليلة كفتاه »
يعنى كفتاه قيام الليل . و
روى « لا تقرئان فى دار ثلث ليال فيقربها شيطان »
و قال قتاده - ان اللَّه تعالى كتب كتابا قبل ان