ديگر روزه باز دارد ، اگر پيوسته خواهد و اگر گسسته هر دو رواست . وجوه و نظاير مرض در قرآن چهار است : - يكى بمعنى - شك - چنانك در اول سورة البقرة گفت
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
اى شك و در سورة التوبة
وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
اى شك ، و در سورة محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم
رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
اى شكّ . وجه دوم مرض بمعنى - فجور - است چنانك در سورة الاحزاب به دو جايگه گفت :
فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ
لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
اى فجور وجه سيم مرض بمعنى - جراحت - است چنانك در سورة النساء و در سورة المائدة گفت : -
وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى
اى جرحى ، وجه چهارم مرض بيمارى - است بعينه ، چنانك ، درين آيت گفت
فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً
و در آن آيت ديگر
وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً
اى من جميع الاوجاع ، در سورة النور و در سورة الفتح گفت
وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ
و در سورة التوبة
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى
يعنى من كان فى شيء من مرض .
وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ
- قراءة مدنى و ابن ذكوان از شامى مضاف است - فدية طعام - و قراءة هشام از شامى و نافع با جمع - مساكين - باقى
فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكِينٍ
- ميگويد و ايشان كه روزه توانند كه دارند و خواهند كه ندارند هر روز درويشى را فديهء دهند از طعام باز خريدن را ، و اين در ابتداء اسلام بود كه هر كس درين مخير بود ، اگر خواستى روزه داشتى ، و اگر نه بگشادى و هر روز را مدّى بدرويشى دادى .
آن گه گفت :
فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً
- اگر كسى بطوع خويش برين مدّ بيفزايد نيكوست و پسنديده ، و اگر روزه دارد خود بهتر و نيكوتر ، و اين حكم پيش از آن بود كه آيت منسوخ شد ، پس چون
فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ
فرو آمد اين حكم منسوخ گشت ، و تخيير برخاست ، و بر ايشان كه روزه توانند و مقيم باشند واجب گشت ، و ثابت ، و مسافر را و بيمار را رخصت افطار بماند ، و پير ناتوان بى طاقت را افطار و فديه اين يك قول است . و قول ديگر
وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ
.