فان غم عليكم الهلال فعدوا ثلثين .
معنى ديگر گفتهاند
كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
ميگويد - روزه بر شما چنان نبشتند كه بر جهودان و ترسايان و بر اهل ملتها ، كه شبهاى روزه چون بخفتنديد بر ايشان طعام و شراب و مباشرت اهل حرام بودى . ميگويد بر شما هم چنان حرام است بعد از نماز خفتن و خواب و اين در ابتداء اسلام بود ، پس منسوخ شد به آن آيت كه
أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ . . .
الآية .
آن گه گفت :
لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
- روزه بدان فرمود تا به پرهيزيد از طعام و شراب و مباشرت در حال روزه داشتن ، و اين تنبيهى عظيم است خلق را كه چون روزه دار را به حكم روزه از ملك مباح و شهوت راندن حلال مىباز دارند از ملك ديگران و حرامها اولىتر كه باز ايستند ، و از شهوت راندن به آن معنى باز داشتند تا مسالك شيطان در باطن روزه دار بسته شود ، و راه بوى فرو گيرد تا وسوسه نكند ، و اليه الاشارة
بقول النبى صلّى اللَّه عليه و آله و سلم « ان الشيطان ليجرى من ابن آدم مجرى الدم فضيقوا مجاريه بالجوع »
و
قال صلى اللَّه عليه و آله و سلّم « الصّوم جنّة »
أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ
- اى كتب عليكم الصيام فى
أَيَّامٍ مَعْدُوداتٍ
- روزه بر شما نبشتند روزى چند شمرده ، سى روز يا بيست و نه روز ، و اين معدودات صيغتى است تقليل را ، عرب چيزى كه در ذكر اندك فرا نمايند گويند - معدوده ، و در قرآن
دَراهِمَ مَعْدُودَةٍ
و
أَيَّاماً مَعْدُودَةً
بر اين طريق است . ارباب معانى گويند :
أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ
تخفيفى است كه فرا پى تكليف داشت ، چون بندگان را بر روزه تكليف كرد و اين بار حكم بريشان نهاد ، اياما معدودات بگفت تا بر بنده آن تكليف گران نيايد ، و نظيره قوله تعالى
وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ
ثم قال بعده :
وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ
.
فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً
- هر كه از شما بيمار بود و طاقت روزه ندارد يا در سفرى باشد و روزه بگشايد در آن سفر بر وى است كه هام شمار آن در روزگارى