وَ مَنْ يَرْغَبُ
- آن كيست كه باز گرايد و باز نشيند
عَنْ مِلَّةِ إِبْراهِيمَ
از كيش ابراهيم و دين وى
إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ
مگر در خويشتن سبك خردى نادان خويشتن ناشناس ،
وَ لَقَدِ اصْطَفَيْناهُ فِي الدُّنْيا
و خود بر گزيديم وى را و پاك كرديم پيشوايى دين را درين جهان ،
وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
و وى در آن جهان از نيكان شايستگانست .
النوبة الثانية
- قوله تعالى - :
وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ . . .
الآية . . . اين آن وقت بود كه ابراهيم كودك خود را اسماعيل و مادر وى را هاجر برد و بفرمان حق ايشان را در آن وادى بى زرع بنشاند ، آنجا كه اكنون خانهء كعبه است ، پس ازيشان باز گشت تا آنجا كه خواست كه از ديدار چشم ايشان غائب گردد ، خداى را عز و جل خواند و گفت
رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً
- همانست كه در آن سورة ديگر گفت -
رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ
- خداوند ما بنشاندم فرزند خود را بهامونى بى بر نزديك خانهء تو ، خانهء با آزرم با شكوه و بزرگ داشته ، خداوندا تا نماز بپاى دارند ، و آن خانه نماز را قبله گيرند . آن گه ايشان را روزى فراوان خواست و همسايگان خواست كه وادى بى زرع و بى نبات بود ، و بيابانى بى اهل و بى كسان بود ، گفت -
فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ
خداوندا دل قومى را از مردمان چنان كن كه مىشتابد به اين خانه و بايشان
وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ
و ايشان را از ميوههاى آن جهان روزى كن . خداى عز و جل دعاء وى اجابت كرد - فما مسلم الّا و يحب الحجّ - هيچ مسلمان نبود كه نه دوست دارد حج كردن و زيارت خانه ، و در هيچ ديار چنان ميوه كه آنجا برند به نيكويى و لطيفى و بسيارى نيست . قال اللَّه تعالى
يُجْبى إِلَيْهِ ثَمَراتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا
- و ابراهيم در آنچه خواست از روزى مؤمنانرا از ديگران جدا كرد و مستثنى ، و گفت -
مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
از بهر آنك در باب هدايت