شوند ولى جمعى پس از اتمام درس سطح و يا با كمى درس خارج ، احساس خستهگى از درس مىكنند و بسوى مسقط الراس يا محل ديگر براى ترويج دين و ارشاد مومنين راهسپار مىشوند و تنها عده قليلى كه استعداد سرشار و اراده قوىتر دارند و باقى مىمانند تا ملكه اجتهاد را بيابند و احكام شرعى را ( مطابق نظر خود ) استنباط كنند . در اين ميان يكدسته سوم كه از نظر عدد كمتر از دسته اول و بيشتر از دسته دوم هستند ، وجود دارند كه بخاطر ضعف فكرى و يا اقتصادى و يا سر در گمى ، عمر خود را در حوزه علميه و حضور در درسهاى خارج مىگذارنند ، بدون اينكه مجتهد شوند ، و كسى هم به اينان كارى ندارند و اين دسته را بايد دسته محرومان نام گذاشت كه مردم از علم اينان بهره نمىبرند . آنچه كه در مورد محصلين علوم دينى در دوره دروس خارج « 1 » تا كنون مشاهده شده و مىشود ، اين است كه هيچ راهنمايى براى آنان وجود ندارد تا راه رسيدن به اجتهاد را به آنان معرفى كند و از تجربه مجتهدين براى آنان بازگو نمايد و نه كتابى در
هامش
( 1 ) - دروس سطح دروسى است كه از روى كتاب مشخص تدريس مىشود و شاگرد تنها مراد صاحب كتاب را بايد بفهمد ، دروس خارج يعنى درسهاى كه از روى كتاب خوانده نمىشود و مدرس خارج مجتهد است كه مضمون درس را عنوان مىكند و نظربات ديگران را بيان نموده و نظر خود را نيز مىگويد و شاگردان بعدا درسهاى استاد را مىنويسند .